اجمال مواعظ سنهء 1278 عنوان [ علم و عمل ] فقد قال اللّه تبارك و تعالى فى محكم كتابه العزيز يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ 1 و قال تعالى إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ 2 و حديث الدّنيا مزرعة الآخرة . 3 زير كان دانند كه به دنيا به جهت تجارتى آمده‌اند كه سود و زيان وى بهشت و جهنّم است و معامله ايشان با نفس است ، چون مغبونش كنى بهشت تو را و وى را است و چون مغبون شوى جهنّم هر دو را است و اين تجارت علم است و عمل ، و از اعمال بزرگ يكى صوم است و در قرآن به سه لفظ تعبير شده . به صوم و صيام ، و اين مقام كسى است كه اكتفا به امساك از اشياء مخصوصه فقط نموده و بر خود آن را كلفت و مشقّت مىداند و طالب تمام شدن ماه مبارك است و خبر از لذت و الم آخرت ندارد و اين اول درجه مسلمانى است . دوم به لفظ صبر ، وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ . 4 يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ 5 و اين مقام كسى است كه لذت آخرت و الم و دوام او را فهميده و طالب آن شده و لذا بر شدايد اعمال صبر مىكند و صوم كامل كه عبارت از كفّ كلّ جوارح است از كل معاصى به قدر امكان به عمل مىآورد و اين مقام ابرار است . سوّم به لفظ سياحت ، الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ 6 . عابِداتٍ سائِحاتٍ ، 7 و اين كسى است كه از دنيا و آخرت هر دو چشم پوشيده و هما حرامان على اهل اللّه 8 و به جز جمال حق ، محبوبى ندارد يا غاية امال العارفين . 9 يا غايتى فى رغبتى . 10 فكيف اصبر على فراقك ، 11 و اين مقام مقربان است ، حسنات الابرار سيّئات المقرّبين 12 از اينجا معلوم