همچنين ملاحظه كن مادر و پدر را نسبت به اولاد ، كه هر طفل چنان گمان كند كه التفات و الطاف ايشان نسبت به او بيش از ديگران است ، بلكه مخصوص او است . اين است يك معنى لطيف فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ 24 : هر سمت كه رو كنيد پس همان سمت جهت خدا است . فافهم . مطلب چهارم [ سرّ اختلاف خلايق ] چون دانستى كه همه الّا ما شاء اللّه در حدود مختلفه و قيود متشتته واقعند ، چنانچه اسماء الهى با هم مختلف و متعارض‌اند مثل غفّار و قهّار و مثل محيى و مميت و ظاهر و باطن و اول و آخر و هكذا ، پس بالضروره مظاهر ايشان نيز همين طور مختلف و متضاد خواهد بود . چنانچه فرمود وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً 25 ( نوح ) پس تعارض و كشاكش هميشه بوده و خواهد بود . و از اينجا است كه فرموده‌اند آنچه را كه مردم منكرند ظاهر نكنيد و به آنچه مأنوس‌اند معامله نمائيد ، 26 و فرمودند لو علم ابو ذر ما فى قلب سلمان لكفّره او لقتله 27 اگر مىدانست ابو ذر آنچه در دل سلمان است هرآينه تكفير مىكرد او را يا مىكشت او را . و هم مكرّر شنيده‌اى كه بسا مكفّر و مكفّر در قيامت دست هم گيرند و داخل بهشت شوند و شنيده‌اى حسنات الابرار سيّئات المقرّبين . 28 و اين مطالب هيچ‌يك با عدل و مذهب عدليّه منافات ندارد بلكه اختيار و عدل همين است . و اين كه خدا فوق ما لا يتناهى بما لا يتناهى است ، اين اسماء و مظاهر لا يتناهى را لازم دارد . و اينجا جاى بسط نيست . پس تعجّب از معارضه كليم ( ع ) با خضر و از كشاكش علماء با هم نداشته باش . و خود فرمود در مائده لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ 29 اى الخيرات التى تقتضيها شرعة كل واحد و منهاجه و هو العالم . يعنى از براى هر گروهى از شما قرار داديم شريعتى و منهاجى را و اگر مىخواست خدا مىگرداند شما را يك گروه و لكن به جهت آن كه آزمايش نمايد شما را در آنچه داد شما را . ثمّ قال : إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ 30 : به سوى خدا است مرجع شما پس اعلام مىكند شما را به آنچه در او اختلاف مىنموديد . و در بقره فرمود وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً 31 : و از براى هر كدام جهتى است كه رو به او دارد پس سبقت بگيريد خيرات را ، هركجا باشيد مىآورد خدا شما را .