مقاله دويم [ در اخلاق ] در بيان آنچه خدا خواسته در اين مقاله بيان شود . و در اين مقاله پنج باب است . باب اول در دنيا ، باب دوم در تكرار ما سبق ، باب سوّم در صدق و كذب ، باب چهارم در توكل ، باب پنجم در تفكر و مراقبه و تذكّر . باب اوّل در دنيا و در وى چند امر است . امر اوّل [ تعريف دنيا ] قال اللّه تعالى فى سورة العنكبوت وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ 1 : نيست اين دو روزه دنيا مگر لهو و لعب و دار آخرت همان جاى زندگانى است . بدان كه لفظ دنيا مؤنث ادنى است كه افعل التفضيل است مشتق از دنوّ ، به معنى قرب و از دنائت به معنى پستى است ، و هر دو معنى صحيح و مراد است در آيات و اخبار بسيار . و موصوف او در آيات و اخبار بسيار ، دار است و حيات ، مثل أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ فِي حَياتِكُمُ الدُّنْيا : 2 برديد لذّت‌هاى خود را در زندگانى دنيا . و مثل قول خاتم ( ص ) الدّنيا دار من لا دار له . 3 و در آيات هر چند دار دنيا صريحا ذكر باشد در نظرم نيست و لكن به مقابله معلوم است . مثل سورهء قصص وَ ابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا . 4 پس معنى دنيا حيات و دار نزديك‌تر و پست‌تر است . و گاهى به لفظ مذكر ذكر شود مثل آيه اعراف يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنا ، 5 اى هذا الشىء الادنى او هذا المحسوس الادنى يعنى الدنيا . و چون به معنى نزديك‌تر لازم دارد سابقيّت و اوّليّت را ، لهذا آخرت را آخرت و عقبى گويند و دنيا را اولى گويند ، مثل لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ 6 و مثل وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولى . 7 و به سبب كثرت