احدثوا بعدك ! ! فأقول كما قال العبد الصالح و كنت عليهم شهيدا ما دمت فيهم فلمّا توفّيتنى كنت انت الرّقيب و انت على كلّ شىء شهيد فيقال انّ هؤلاء مرتدّين على اعقابهم منذ فارقتهم . » « 1 » و در صحيح مسلم به روايت ديگر به اين عبارت « انّهم لم يزالوا مرتدين على اعقابهم منذ فارقتهم . » و در روايت ديگر : « فاقول سحقا لمن بدّل بعدى » . و غير اينها از روايات « 2 » صحيحه كه دلالت بر كفر و انحراف صحابه دارد و در اوائل كتاب ايمان از مشكاة مروى است كه قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله - : « المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه ، و المهاجر من هجر عمّا نهى اللّه عنه » « 3 » . الحديث . و شارح ابهرى گفته كه پيغمبر - صلى اللّه عليه و آله - اعلام كرده مهاجرين را كه بر شما واجب است كه مهاجرت از مناهى الهى كنيد تا هجرت بر شما درست و تمام شود . و بايد اعتماد نكنيد بر هجرت خود از مدينه تنها . انتهى . و بر عارف به اصول عقليه و شرعيه واضح است كه سواى جمعى كه به اتّفاق امّت ، نصوص كتاب و سنّت در « عصمت » ايشان و اين كه از حق جدا نمىشوند هرگز وارد شده كه اهل بيت باشند ، باقى صحابه حكم ايشان حكم ساير خلق است ، بعد از تحقيق احوالشان عادل را حكم به « عدالت » و فاسق را به « فسق » ، و مرتد را به « كفر » بايد نمود . و آنها را كه معلوم الحال نباشند بايد به خدا و رسول واگذاشت و تعرّض به قدحى و مدحى بلا دليل ننموده . و ما را در اين مقام نقل كلامى از بعض اعلام كه قالع بنيان شك و ريب باشد ضرور

--> ( 1 ) . اين حديث در صحيح بخارى - كتاب بدء الخلق في باب قول اللّه تعالى : « وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا » و در باب « وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ » و الدر المنثور در تفسير آيه « وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ » و در صحيح مسلم در كتب الجنة و نعمها وارد شده است . ( 2 ) . در اين زمينه اطلاعات بيشترى در اين منابع وجود دارد : تنوير الحوالك ج 1 / 51 ، مصنّف عبد الرزّاق ج 11 ص 406 - 407 ، كنز العمال ج 11 / ص 155 رقم 645 و رقم 747 و رقم 766 اضواء على السنة المحمدية 350 . كتاب السقيفة از سليم بن قيس هلالى 92 و 93 ط نجف ، بحار ج 8 چاپ امين الضرب ، باب افتراق الامة بعد النبى على ثلاث و سبعين فرقته و . . . ( 3 ) . در جامع الاصول ج 1 / 154 المهاجر من هجر ما حرم اللّه عليه : مهاجر كسى است كه از حرام و گناه هجرت كند و دورى گزيند .