كتاب مخصوص از جملهء كتب حديث يا تحقير و تهجين آن فضيلت يا ايقاع شك و التباس يا تأويل بعيد ركيك به مقتضاى خواهش خود در آن به كار برند . و به هيچ‌گونه خود را راضى نتوانند نمود كه از تعرّض بازايستند ، چنان كه گويا از جانب خدا و رسول مأمور به انكار فضل و خفض قدر و اخماد ذكر آن حضرتند و اكثر ايشان از قباحت اين تعصّب شنيع مضايقه ننمايند . و از اين حال بسا صاحبان عقول سليمه وثوق تمام به فضايل اهل بيت - ع - و ظهور حجّت امامت ايشان حاصل نموده‌اند « يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ » « 1 » . و مرا در سالف زمان با يكى از علماى حنفيهء بغداد در حاير حسين - ع - اتفاق مباحثه افتاده كلام به اين مقام كشيد ، و من تعجّب از عصبيّت قبيحهء مذكوره از علما كردم و او تصديق نموده گفت كه مقام جدل با خصم اين اقتضا نموده ، پس به او گفتم كه جمع تقريرات اصحاب تو در انكار وجود نص بر خلافت راجع است به اين كه اگر نص مىبود البته صحابه تمسك به آن جسته در تعيين خليفه عدول از آن نمىكردند ، و امير المؤمنين - ع - اگر منصوص بود احتجاج به نصوص كرده ردّ مدعيان رياست طلب مىنمود . اين است حاصل كلام قوم . اكنون به نظر انصاف ملاحظه كن كه امروز نيز بسيارى از نصوص موجود ، و جماعتى از اعيان امّت اظهار آن مىنمايند ، بلكه اتّفاق مسلمين بر صحّت اكثر آن واقع شده و اصلا رياست و سلطنتى در ميان نيست كه باعث قوى بر انكار ، يا تأويل الفاظ و معانى شود . و بالجمله ساير دواعى دنيويّه از طمع‌ها و حسدها و كينه‌ها كه نفوس اكثر مردم از آن خالى نيست و در آن وقت بوده هيچ يك باقى نمانده و قرنهاى بسيار از آن دعاوى گذشته و امروز به حسب ظاهر هيچ غرضى سواى تحصيل علم به مسألهء دينيّه على ماهى عليه در ميان نيست ، و حال آنكه از اهل علم اين همه تعصّبات شنيعهء واضحه به

--> ( 1 ) . صف ( 61 ) 8 .