آن فرموده‌اند « 1 » ، عبارت از آن فضول است كه بر صاحبش و بال است . و اما قدر ضرورى از آن ، داخل امور آخرت است و تحصيلش عبادت . و همچنان كه اگر كسى در سفر صورى در بين راه راحله را سر دهد تا خود سر بچرد راه او طى نشود ، همچنين در اين سفر اگر بدن و قوى را بگذارد تا هر چه مشتهاى آنها است به عمل آورند و به آداب و سنن شرعيّه مقيّد نگرداند و لجام آن را در دست نداشته باشد راه حق طى نمىشود . و رفيقان اين سفر علما و صلحا و سالكانند كه يكديگر را معاونند ، چه هر كسى بر عيب خود زود مطّلع نشود ، و اگر شود سهل انگارد . و بر عيب ديگرى زود واقف شود . و نيز تشويق رافع كسل و كاهلى است ، پس اگر چند كس با هم بسازند و يكديگر را از آفات و عيوب هم خبر دار سازند ، زود راه بر ايشان طى مىشود ، و از دزدان راه ايمن‌اند الشيطان الى المنفرد اقرب منه الى الجماعة و يد اللّه على الجماعة « 2 » . اگر يكى از راه بيرون رود ديگرى او را خبردار مىكند . و اگر تنها باشد تا واقف مىشود هيهات است . و راهنماى اين راه پيغمبر و اوصياى اوست - عليهم السلام - كه راه نموده‌اند ، و از مصالح و مفاسد راه خبر داده‌اند و خود آن راه رفته‌اند ، و امر به اقتفا و تأسّى خود فرموده‌اند « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » « 3 » . چون اين جمله معلوم شد اكنون بيان طريقهء اشراقيين و صوفيه هر دو در سلوك سبيل باطن در ضمن دو منهج كنيم :

--> ( 1 ) . نك : نهج البلاغه فيض - خطبه 117 ، خطبه 28 ، خطبه 112 و 113 ، 194 و نامه 3 . ( 2 ) . همين مضمون در سفينة البحار ، ج 2 ص 360 ، و جمله « يد اللّه مع الجماعة » در تفسير سورهء سجده ملا صدرا ، ص 20 . ( 3 ) . احزاب ( 33 ) 21 .