لقا و اشباه آن را حمل به ظاهر كرده تشبيه و تجسيم تولد نمود « 1 » . [ مؤسس مذهب اشاعره ] و اين جماعت را در اوّل قدرتى و استطاعتى در اثبات مقاصد خود نبود و ربط به اقامهء ادله و قياسات جدليّه نداشتند ، همين به مجرد تمسّك به ظواهر آيات و احاديث ، و اصول موضوعه خود را اكتفا مىكردند ، و بر اين منوال بودند تا زمان ظهور « ابو الحسن اشعرى « 2 » » كه تلميذ « ابو على جبّائى « 3 » » - امام معتزله - بود او را قدرتى عظيم از ممارست فن كلام و جدال به هم رسيده بود . او را نيز با استاد خود جبّائى مذكور مخالفتى واقع شده بعد از گفتگوى بسيار ترك مسلك و مذهب اعتزال نموده « 4 » ؛ طريقهء اهل سنّت گزيد و در تدوين و تزيين و تحقيق مطالب اهل سنّت و جماعت كه به غايت بىرونق و بىانتظام بود جدّ و اهتمام موفور به ظهور رسانيده ، در مقابل و به ازاى هر اصلى قاعده‌اى از اصول و قواعد معتزله ، اصلى و قاعده‌اى وضع كرده . اين جماعت بعد از

--> ( 1 ) . گوهر مراد ص 47 . ( 2 ) . ابو الحسن على بن اسماعيل بن اسحاق بن سالم بن اسماعيل بن عبد اللّه بن موسى بن بلال بن أبى بردة بن أبى موسى اشعرى كه به سال 260 ه ولادت يافت و چون شاگرد ابو على جبّائى بود در ميان معتزله تربيت يافت و در حدود چهل سالگى از طريقهء معتزله دست برداشت و بقيه عمر را به مبارزه با آنان سپرى كرد . از معروف‌ترين آثار بر جاى مانده از او در زمينه علم كلام ، اللمع ، الابانة ، و مقالات الاسلاميين ، را مىتوان نام برد . ترجمهء او در منابع بسيارى آمده است از جمله نك : بحوث في الملل و النحل ، ج 2 از صفحه 16 به بعد ، وفيات الاعيان ج 3 / 284 ، الأنساب 1 / 266 ، تاريخ بغداد 11 / 344 ، المنتظم ج 6 / 333 ، الخطط المقريزية 2 / 359 ، البداية و النهاية 11 / 187 ، عبر ذهبى 2 / 202 ، طبقات سبكى 2 / 245 ، الاعلام 5 / 69 ، روضات 5 / 207 ، الكنى و الالقاب 1 / 47 ، ريحانة الادب 1 / 133 ، فهرست ابن نديم 221 . ( 3 ) . او محمد بن عبد الوهاب بن سلام ( 235 - 303 ه ) است كه در سال 235 در جبّار ( خوزستان ) متولد شد و در بصره نشو و نما كرد و رياست متكلمان بصره را داشت و در سال 303 در بصره از دنيا رفت . او و فرزندش ابو هاشم عبد السلام بن محمد ( م 321 ه ) را كه او نيز از رؤساى معتزله بود « جبائيان » مىنامند . نك : فهرست ابن نديم 256 ، بحوث في الملل و النحل ج 3 / 216 ، الانساب سمعانى 3 / 187 العبر في خبر من غبر از ذهبى 2 / 125 وفيات الاعيان 2 / 235 المنية و الامل از ابن المرتضى 181 ، تاريخ التراث العربى از ، فؤاد سزگين ج 1 جزء 4 ص 71 . ( 4 ) . نك : فهرست ابن نديم 271 ، وفيات الاعيان ج 3 / 280 .