محمد علي حزين لاهيجي
23
فتح السبل ( فارسى )
نادر به ميان آورده ، حتى المقدور جانب انصاف را نگاهداشته ، كارهاى خوب او را نيز بر شمرده است . و اين از شخصى مثل حزين كه خود و پدرانش در دستگاه صفويه از احترام ويژهاى برخوردار بودند بعيد نيست ، زيرا علاوه بر دانش بسيار حزين ، نسب او با شانزده واسطه « 1 » به عارف بزرگ قرن هفتم شيخ ابراهيم زاهد گيلانى « 2 » مىرسد كه مرشد و مقتداى شيخ صفى الدين اردبيلى پير و پدر صفويه بوده است . و نادر شاه كسى است كه طومار حكومت صفويان را در هم پيچيده و حزين از دست نادر شاه به هندوستان پناهنده گشته و در كمال ناراحتى باقى عمر خود را دور از وطن در شهر غريبان سپرى مىكرده است . و طبيعى است كه با نادر ميانهء خوبى نداشته و از پيشرفتهاى او راضى نبوده است و حتى در قيامهاى بر ضد او شركت داشته امّا انصاف را ناديده نگرفته و به اثر گرانبهاى خود ارزش و اعتبار بيشترى بخشيده است . فتح السبل از فتح السبل به دو نسخه دست يافتيم يكى نسخهء كتابخانهء مرحوم آيت اللّه مرعشى نجفى كه افتادگى فراوان داشت . و نسخهء ديگر كه در كتابخانهء آستان شاهچراغ شيراز نگاهدارى مىشد و چون اين نسخه رفتگيهايش كمتر بود از اين روى اساس بر آن نهاده شد ، و كار استنساخ و تصحيح بر مبناى آن نسخه به پايان آمد ، و در مواردى كه پارهاى از كلمات يا سطور اين نسخه خوانا نبود به نسخهء نخست مراجعه شد . و در برخى موارد كه هر دو نسخه ناخوانا بود نقطه چين گرديد . بر كرسى تدريس حزين پس از محرم سال 1135 در خرمآباد دو سال اقامت گزيد و به تدريس شرح اشارات و اصول كافى و تفسير بيضاوى اشتغال داشت .
--> ( 1 ) . خود او در تاريخ حزين از يك يك نياى خود نام برده است . نك : تاريخ حزين 3 . ( 2 ) . دربارهء او نك : طرائق الحقائق ج 2 / 293 ، رياض السياحة 817 .