مؤثر در عالم واسطه‌اى باشد يعنى خود واجب الوجود لذاته فاعل موجب باشد و بطور جبرى و قهرى از او معلولى صادر شده باشد كه معلول قديم زمانى و حادث ذاتى باشد [ مثل عقل اوّل بر مبناى مشائين ] و اين مخلوق اوّليه فاعل مختار باشد و مؤثر در عالم همين معلول خدا باشد نه خود خداوند بنا بر اين از فاعل مختار بودن مؤثر عالم لازم نمىآيد كه خداوند هم فاعل مختار باشد و اذا جاء الاحتمال بطل استدلال . جواب ما : لازمه اين كلام آنست كه ميان واجب الوجود لذاته و عالم آفرينش واسطه‌اى در كار باشد و آن همين موجود مختارى است كه شما فرض كرديد و احتمال داديد و به نظر ما وجود واسطه غير معقول است زيرا كه وقتى متكلمين مىگويند عالم حادث است منظورشان از عالم جميع ما سوى اللّه است آنگاه هر چيزى را كه شما فرض كنيد غير از اللّه تعالى داخل در عالم خواهد بود و حكم عالم را دارد و تنها حقيقت خارج از عالم ذات حق است پس مؤثر ديگرى غير از ذات حق نيست كه واسطه باشد آنگاه وقتى ثابت شد كه مؤثر در عالم فاعل مختار است خود به خود ثابت مىشود كه خداوند فاعل مختار است به اين جواب جناب فاضل قوشچى در شرح تجريد الاعتقاد خود ص 310 اعتراض نموده و مىگويد : اقول لم يثبت فيما سبق ان جميع ما سوى اللّه حادث بل انما ثبت حدوث الاجسام و عوارضها و لما لم يثبت عند المصنف وجود المجردات اطلق القول بحدوث العالم لكن كما لم يثبت عنده وجود المجردات لم يثبت عنده عدمها ايضا كما قال فى صدر الفصل الرابع فى الجواهر المجردة اما العقل فلم يثبت دليل على امتناعه و أدلّة وجوده مدخولة فللمعترض ان يقول لم لا يجوز ان يوجد الواجب تعالى بطريق الايجاب جوهرا مجرّدا ليس بجسم و لا