( مسأله يازدهم ) توبه يازدهمين مسأله در باب معاد كه از ملحقات بشمار مىرود مسأله توبه است و پيرامون اصل توبه مباحثى چند مطرح است و پيرامون اقسام آن هم مباحثى داريم كه در مسأله دوازدهم خواهد آمد : بحث اوّل : تعريف توبه : توبه عبارتست از ندامت و پشيمانى بر اعمال زشتى كه در گذشته انجام داده و نيز اجتناب كردن از كارهاى قبيح در زمان حاضر و نيز مصمم بودن بر عدم اعادهء اعمال قبيحه در آينده ، علّامه ( رحمه اللّه ) مىفرمايد : علت افزودن اين قسمت اخير آنست كه اگر تصميم بر ترك در مستقبل نداشته باشد كاشف از اينست كه او پشيمان نيست اگر به زبان اظهار ندامت مىكند پس در واقع اين عزم كاشف از ندامت است . بحث دوّم : ضرورت توبه : آيا اصولا توبه و ندامت از معاصى واجب است يا خير ؟ و بر فرض وجوب آيا شرعى است يا عقلى ؟ . اصل وجوب توبه از مسائل مجمع عليها در ميان مسلمين است و همه مىگويند : بر هر مسلمانى توبه واجب است منتهى سخن در اينست كه آيا وجوب ، يك وجوب شرعى است ؟ يا عقلى ؟ . اشاعره كه حسن و قبح عقلى را منكر هستند مىگويند : وجوب توبه