العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
549
شرح كشف المراد ( فارسى )
پس بهشت هم خالى از سختيها نيست . جواب ما : امّا از اشكال اوّل : كسى كه مرتبه بالاترى را ندارد وقتى غمگين مىشود كه شهوت و ميل رسيدن به آن مرتبه را داشته باشد ولى نصيب او نشود امّا اهل بهشت اين گونه نيستند يعنى هر كسى به هر مرتبهاى كه به او دادهاند راضى و به همان بسنده نموده و هرگز آرزو و ميل به مرتبه بالاتر را ندارد لذا از اين حيث غم و اندوهى براى بهشتيان حاصل نمىشود پس شبهه اول اجابت شد . و امّا از دوّمى : درست است كه در بهشت شكر نعمت واجب است و بهشتيان انجام مىدهند و لكن شادمانى و سرور آنان در مقابل شكر نعمت بدرجهايست كه هرگز احساس سختى و مشقتى ندارند . و امّا از سوّمى : و لو در بهشت ترك قبائح لازم است و اهل بهشت آنها را ترك مىكنند ولى اين كار مشقتى ندارد زيرا كسى قبيح را انجام مىدهد كه به نحوى محتاج به آن باشد و يا هواى نفس او را وادارد ولى خداى متعال آن قدر نعمت در اختيار آنها گذاشته و آنها را از راه ثواب مستغنى مىسازد كه براحتى قبائح را ترك نموده و اصولا شايد بتوان گفت فكر قبيح هم نمىكنند . و امّا اهل جهنم : آنها نسبت به انجام كارهائى كه بر آنان لازم است و نسبت به ترك قبائح مجبورند و روى اجبار از آنها گناه صادر نمىشود و اين تكليف نيست تا مشقتى باشد چون تكليف بايد همراه با اختيار باشد و آنجا نيست و خود اينكه مجبورند و نمىتوانند گناه كنند و اختيار از آنان سلب شده نوعى عقاب براى آنها محسوب مىشود . مطلب چهاردهم : اين مطلب يك مطلب اساسى است كه بطور مجمل عنوان شده و جا دارد كه تعقيب شود و آن اينكه آيا انسانهاى كافر به خدا