العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
465
شرح كشف المراد ( فارسى )
4 - همهء علماء اسلام مستقيم يا غير مستقيم شاگردان مكتب على ( عليه السلام ) هستند . بيان ذلك : مفسران اسلام عموما از ابن عباس تفسير را آموختهاند و به كلام او اخذ مىكنند و ابن عباس شاگرد مكتب مولى على ( عليه السلام ) است كه خود گويد : شبى از شبها على ( عليه السلام ) از آغاز شب تا به صبح راجع به باء بسم اللّه برايم سخن گفت آنگاه فرمود : لو شئت لأوقرت سبعين بعيرا يعنى اگر بخواهم هفتاد بار شتر كتاب از تفسير بسم اللّه درست مىكنم . متكلمين اسلام عموما از على ( عليه السلام ) استفاده كردهاند : امّا معتزله : شاگردان مكتب و اصل بن عطا هستند و و اصل شاگرد ابو هاشم جبائى و ابو هاشم شاگرد محمد بن حنفيه و محمد شاگرد پدرش على ( عليه السلام ) است . و امّا اشاعره : ايدئولوك آنها ابو الحسن اشعرى است كه خود شاگرد ابو على جبائى و ابو على شاگرد ابو هاشم و وى شاگرد محمد بن حنفيه و وى شاگرد على ( عليه السلام ) است . و امّا اماميه : اينها در مسائل اعتقادى هر سخن بايستهاى كه دارند از نهج البلاغه على و از يادگاران معصوم على ( عليه السلام ) دارند . علماء علم نحو شاگرد اين مكتباند چون آن حضرت قواعد كلى نحو را به ابو الاسود دؤلى آموخت كه تفصيل آن را در شرح اصول فقه ج 1 آوردهام . فقهاء اسلام عموما شاگردان مكتب على بودند زيرا كه امام جعفر صادق ( عليه السلام ) كه رئيس مذهب اماميه است فرزند على و شاگرد آن مكتب است و ساير ائمه مذاهب يعنى ابو حنيفه - مالك بن انس - احمد بن حنبل - محمد بن ادريس شافعى هم مستقيما و غير مستقيم شاگردان امام