العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )

35

شرح كشف المراد ( فارسى )

المبادى تصورات ما هستند و حتى كودك خردسال هم معناى بود و نبود ، هست و نيست را به خوبى درك مىكند و انكار اين تصورات مساوى با انكار مجموع تصورها و تعريفها و شناختها است همچنين در سلسلهء معلومات تصديقيه هم قانون تناقض مبدء المبادى و اول الاوائل و ابده البديهيات است و تمام تصديقات نظرى و بديهى به اين قانون برمىگردند و در حاشيهء شرح منظومه قسمت منطق ص 9 به اين مطلب اشاره شده كه اگر ثبوت الشيء لنفسه ضرورى و اگر سلب الشيء عن نفسه محال و اگر اجتماع ضدين محال است و اگر اجتماع مثلين در شيء واحد محال است و اگر دور باطل است و صدها اگر ديگر تمام اينها به لحاظ اينست كه يا بر مىگردد به اجتماع نقيضين و يا به ارتفاع نقيضين و آن دو محال بديهى هستند و در اهميت اين قانون در علوم همين بس كه به سخن سه حكيم فرزانه گوش جان بسپاريم : 1 - ابن سينا در الهيات شفا مىگويد : قانون اجتماع و ارتفاع النقيضين محال مبدء و المبادى است و اگر يك گوشه جمع نقيضين به هم بخورد كلّ عالم بهم مىخورد . 2 - بهمنيار در التحصيل مىگويد : همانطورى كه در نظام تكوين اگر واجب الوجود نبود وجودى هم نبود همچنين در نظام علمى هم اگر مسأله استحالهء تناقض نبود علمى در عالم نبود . [ به نقل از جلسه درس آية اللّه جوادى ] 3 - علامه طباطبائى در جلد اوّل اصول فلسفه ص 31 مىگويد : تمام معلومات به حسب تحليل به اين قضيه [ استحاله جمع نقيضين ] متكى بوده و با تسليم وى حقيقتى را انكار نمىتوان كرد چنان كه با انكار وى حقيقتى را اثبات نمىتوان كرد . البته از جمله موارد سردرگمى ديالكتيسين‌ها همين وادى است كه در