خداوند به او رسيده است مثل درد ، بيمارى ، فقر ، زلزله و . . . حال آنچه را كه در برابر اين مشقات به انسان مىدهند عوض نام دارد و در اين جهت مسلمان و كافر ، صغير و كبير ، عاقل و مجنون مساوىاند . 3 - و يا انسان استحقاق آن عوض را پيدا كرده در سايه مشقاتى كه در راه اطاعت پروردگار با قصد قربت متحمل شده آن هم به اختيار خودش و چنين منفعتى ثواب ناميده مىشود و ويژگى آن عبارتست از اينكه همراه با تعظيم و اجلال است . حال بحث ما در عوض است كه دو خصوصيت دارد : 1 - استحقاق در او شرط است و گرنه تفضل خواهد بود . 2 - خالى از اجلال و تعظيم است و الّا ثواب خواهد بود . ( مطلب دوّم ) پس از آشنائى اجمالى با تعريف عوض مىگوئيم : مقتضاى عدل الهى آنست كه هر آزار و رنجى كه از طرف خدا به انسانها مىرسد بايد در برابر تمام آنها عوض كرامت كند تا همگان بطور يكسان از نعمتهاى الهى بهره ببرند و تبعيض در كار نباشد حال امور و عواملى كه مستند به خداوند هستند و بخاطر آنها بايد خداوند به بندگان عوض دهد بطور كلّى پنج عامل هستند : امر اوّل : خداوند انواع و اقسام بلاها و آلام را بر بندگان فرو فرستاده از قبيل مرضها - فقرها و . . . كه بلاهاى ابتدائى ناميده مىشوند و واجب است بر خدا كه در مقابل اينها عوض دهد و گرنه ظلم است . امر دوّم : در نظام خلقت فراوان و مكرّر خداوند منافع شخص يا اشخاص را فداى منافع و مصالح ديگران مىكند فى المثل خدا مىدانست كه