العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
310
شرح كشف المراد ( فارسى )
از اين چراها دو نوع جواب مىدهيم : 1 - جواب اجمالى : خداوند حكيم است و بر اساس حكمت يعنى مصالح و مفاسد كار مىكند و اين بلاهائى كه مربوط به خدا است و او آفريده حتما حكمتى در كار است چه ما بدانيم و چه ندانيم . 2 - جواب تفصيلى : از سؤالات فوق جوابهاى متعددى داريم كه ذيلا عنوان مىكنيم : 1 - آنچه در نظام خلقت وجود دارد تفاوت است و نه تبعيض و آنكه مذموم است تبعيض است نه تفاوت ، تبعيض آنست كه در شرائط مساوى و استحقاقهاى يكسان ميان دو كس فرق بگذاريم ولى تفاوت آنست كه در شرائط نابرابر و متفاوت ميان دو انسان فرق بگذاريم . به بيان ديگر : تبعيض از ناحيه دهنده است و تفاوت مربوط به گيرندگان است . دو مثال : الف : هرگاه دو ظرف آب در اختيار ما باشد كه هر كدام ظرفيت ده ليتر آب را دارند در اينجا اگر ما به يك ظرف پنج ليتر و در ديگرى ده ليتر آب بريزيم اين تبعيض است امّا اگر دو ظرف داريم كه يكى كوچكتر است و ظرفيت پنج ليتر آب را دارد و ديگرى ظرفيت ده ليتر دارد و هر دو را از آب دريا پر كنيم بازهم اختلاف دارند ولى منشأ اختلاف تفاوت ذاتى و ظرفيتى دو ظرف از لحاظ گنجايش است . ب : هرگاه معلمى به دانشآموزانى كه داراى يك رتبه هستند نمرات گوناگون دهد مثلا به يكى نمره / 20 و به ديگرى نمره / 15 و به سوّمى نمرهء / 10 و به چهارمى نمرهء / 5 و به پنجمى صفر دهد اين تبعيض است ولى اگر متفاوت باشند و به تفاوت هوشها و تلاشها نمرات مختلف دهد اين تبعيض