( مسأله يازدهم ) ( تكاليف و مسئوليتها ) يازدهمين مسأله از مسائل افعال الهى پيرامون مسئوليتها و تكاليف و بايدها و نبايدها است ، انسان تنها موجود مكلّف و مسئول اين عالم است كه خداوند حكيم بار سنگين مسئوليت را در دار فناء يعنى دنيا به دوش او گذارده و در دار البقاء يعنى سراى آخرت از وى بازخواست خواهد كرد و بقول قرآن : إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا « سورهء احزاب / آيه 72 » يعنى همانا امانت را [ كه همان بار تكليف و مسئوليت است ] بر آسمانها و زمين و كوهها [ با همه صلابتى كه دارند ] عرضه نموديم پس از حمل و بدوش كشيدن اين بار امانت امتناع ورزيدند امّا انسان امانت الهى را بدوش كشيد ، بدرستى كه انسان ظلوم و جهول است و انسان مسئول است يعنى چرا دارد ، و در قيامت از وى مىپرسند : چرا در آموختن دين تلاش نكردى ؟ چرا واجب و حرام الهى را امتثال ننمودى ؟ چرا به كمالات آراسته و از رذائل پيراسته نشدى ؟ و در ابعاد اعتقادى و اخلاقى و عملى مورد بازخواست است و خلاصه كوهى از چراها بشر را احاطه نموده است و سر بلند آن انسانى است كه به اين چراها پاسخ صحيح و مثبت دهد و زيانكاران آنهائى هستند كه در زير بار اين سؤالات در گل فرو مانند . پيرامون مسئلهء تكليف از جهات گوناگون مىتوان بحث نمود امّا آن مقدارى كه در كتاب طرح شده در حدود نه مطلب است كه ما به ترتيب خود