ممتنع الوجود بوده و حتما نبايد محقق بشود و گرنه لازم مىآيد كه علم خدا جهل شود روى اين اصل كلى اگر خدا از ازل مىداند كه كافر اطاعت نخواهد كرد محال است كه از كافر ارادهء طاعت كند و گرنه يلزم كه خدا چيزى را اراده مىكرد كه ممتنع الوجود است و هو باطل . جواب ما : خداوند مىدانست كه كافر با اراده و اختيار خودش اطاعت نخواهد كرد و چنين علمى سبب جبر نيست به بيانى كه تفصيلا در باب علم الهى گذشت . ( 6 - جبر و اختيار ) يكى از مسائلى كه از قديم الايام در ميان متكلمين اسلامى مطرح بوده و هست مسأله مهمّ جبر و اختيار است سؤال اينست كه آيا بشر در كارهائى كه انجام مىدهد چه كار خوب و چه كار بد مجبور است و هيچ اراده و اختيارى از خود ندارد بلكه چه بخواهد و چه نخواهد آن فعل از او صادر خواهد شد ؟ و يا ما انسانها در افعال خود مختار هستيم و هر كارى كه انجام مىدهيم به ارادهء خود ما است و جبرى در ميانه نيست ؟ در اين زمينه بطور كلى دو نظريه وجود دارد : 1 - گروهى از دانشمندان اسلامى طرفدار مذهب جبر هستند و بقول پير هرات خواجه عبد اللّه انصارى : همه از روز ابد ترسند ولى عبد اللّه از روز ازل ترسد يعنى سرنوشت ما از پيش تعيين شده و عنان اختيار از كف ما بيرون است ، نخستين كسى كه مذهب جبر را اختراع نمود شخصى بنام جهم بن صفوان بود كه پيروان او را جهميه مىگفتند و امروز اشاعره پيروان اين مسلك بوده و به جبريه يا مجبره شهرت دارند و خود اينها چهار گروه شده و هر