العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
150
شرح كشف المراد ( فارسى )
جسم در خارج مركب است از ماده و صورت و . . . 3 - مركب چند نوع است ؟ جواب : مركب بطور كلى به دو قسم است : 1 - خارجى 2 - ذهنى و عقلى . مركب خارجى آنست كه اجزاء آن در خارج با يكديگر مركبند همانند دو مثال مذكور در تعريف مركب . مركب عقلى آنست كه اجزاء آن در عقل موجودند ولى در خارج متحدند مثل انسان نسبت به حيوان و ناطق و خلاصه هر ماهيتى به محيط ذهن ما كه وارد مىشود ذهن او را تجزيه و تحليل مىكند به يك جنس و يك فصل . 4 - چرا خداوند مركب نيست ؟ جواب : براى اينكه هر مركبى داراى دو نوع احتياج است : 1 - نيازمند عامل مركّب [ اسم فاعل ] است و پيدا است كه مركب [ به كسر ] غير از خود مركب [ به فتح ] است پس اگر خداوند مركب از اجزاء باشد چه خارجيه و چه ذهنيه لازم مىآيد كه محتاج به غير باشد و احتياج مستلزم امكان است و ذات بارى تعالى واجب الوجود است پس وجوب وجود تركيب را نفى مىكند . 2 - هر مركبى نيازمند اجزائى است كه از آنها تركيب شود و لا شك در اينكه وجود مركب فرع بر وجود اجزاء و متأخر از آنها است و باز لا شك در اينكه هر جزئى از اجزاء مركب غير از خود مركب است و عين او نيست و الّا يلزم اتحاد جزء و كلّ و علاوه بر اين صحت سلب دارد يعنى مىتوان گفت : اين جزء ، مركب نيست و اين مركب تنها اين جزء نيست و حال آنكه اگر عين هم بود سلب الشىء عن نفسه محال بود . حال اگر خداوند مركب و ذات الاجزاء باشد خارجا او ذهنا لازم مىآيد كه محتاج به اجزاء باشد و احتياج مستلزم امكان و واجب الوجود قسيم ممكن است پس وجوب وجود تركيب را نفى مىكند .