بدل‌هاى قابل اعتنا به معرض مقابله و تصحيح و مقياس موازنه و ترجيح بر آمده ، با آنكه هر يك از نسخه‌هاى هفتگانه كه به مرور و تدريج از نظر گذشته ، مشحون از غلط بود ، اكنون به توفيق اللّه - جلّ جلاله و تأييده - اطمينان كامل از صحّت اين نسخه حاصل ، و نگارنده معتقد است كه آنچه از قلم مصنّف جارى گشته ، بيرون از آن نيست كه به تقييد مصحّح جمع‌آورى شده و در اين نسخه اثبات گرديده ، و نسخه‌اى كه نزديك به ده قرن است در گور مهجوريت و اندراس ، مجهول الاسم بلكه معدوم الاثر مىنمود ، از نو خلعت زندگى پوشيده و با رونق و طراوت شباب در محفل اهل علم و ادب جلوه‌گر آمد . دانشمندانى كه از اساس فلسفهء يونانيان و لباب حكمت اسلاميان كاملا آگاهند و قوّهء تمييز ميان آثار باقيهء اين دو طبقهء بزرگ حكما را دارند و از لطايف ادبيّات نيز باخبرند ، قدر و خطر اين كتاب عزيز را عظيم مىشمرند و مساعى اين بنده را در احيا و ترويج اين نسخه مشكور مىدارند و به عارضهء علمى و فنّى مىيابند كه اين نسخه بهترين اثر گذشتگان و گزيده‌ترين مايهء افتخار مشرقيان است . چه بدين نمط بديع و اسلوب متين و مبناى محكم و متقن ، كتابى اين گونه فصيح و مبرهن نگاشته نگرديده . مفسّر كلام مبين و مبيّن كتاب تكوين و مقرّر آيات آفاق و انفس است . كيف لا و هو مأخوذ من لباب الفرقان ، كاشف عن رموز القرآن ، مقتبس من مشكاة الانوار المحمّدية و مستنبط من آثار الحكمة العلويّة ، كما اعترف به فى غير موضع من كتابه و ديوانه . با آنكه ارباب قلوب را در بيان اسرار حقايق روشى وراى قياسات عقلى است ، مع ذلك مصنّف كتاب در عنوان هر قول و تقرير هر مسأله ، از اقامهء هيچ دليل عقلى فروگذار نكرده و هيچ قضيّه را بدون تطبيق با براهين منطقى در قالب تحرير نياورده ، مع انّه اوجز فى كلّ مقام ينبغى الايجاز فيه من دون خلل و اطنب فى كلّ مقام يقتضى الاطناب فيه من غير ملل . در بيان هيچ نكته‌اى اكتفا به اشارات ذوقيه نكرده و در شرح هيچ دقيقه‌اى قناعت به خطابات شعريه ننموده ، مع انّه - قدّس سرّه - استاد صناعة الشّعر و خرّيتها بل ربّها و باريها و اليه مرجعها و منتهاها و مودّى حقّها و معظّم قدرها . . . » . « 1 » به گفتهء مصحّح ، متن حاضر با سنجش هفت نسخهء قديم و جديد مشحون از اغلاط -

--> ( 1 ) . همان ، صص 508 - 509 .