انكار نتواند كرد ، و « 1 » اگر گويد نديدم و نشنيدم معذور نباشد ، همچنين قوّت « 2 » عقل را ، قدرت فهميدن حقايق باطنهء كليّه عطا فرموده ، و ادراك او را بر او حجّت گردانيده ؛ به حيثيتى كه هرگاه كسى چيزى « 3 » را بفهمد ، حجّت بر او تمام شود ؛ و اگر انكار كند ، معذور نباشد ؛ و اين معنى ، اعنى ادراك عقل بطون و حقايق اشيا را و حجّت بودن بر معقولات خود ، با اينكه بسيار واضح است ، به حمد اللّه تعالى در احاديث « 4 » نيز بسيار وارد شده . از آن جمله مروى است از امير المؤمنين - عليه السّلام « 5 » - كه فرمود : « كار عقل اين است كه ادراك غور و باطن حكمت و صنع الهى نمايد » . و مروى است از حضرت امام محمّد باقر - عليه السلام « 6 » - كه : « خداى تعالى روز قيامت با بندگان به قدر آنچه در دنيا عقل به ايشان عطا نموده « 7 » در حساب دقّت خواهد فرمود » . و از حضرت امام موسى - عليه السّلام « 8 » - مروى است : « به تحقيق « 9 » كه خداى تعالى دو حجّت بر بندگان نصب نموده ؛ يكى حجّت ظاهره « 10 » ؛ و آن رسل و انبيا و ائمّه‌اند « 11 » - صلوات اللّه عليهم - دوّم ، حجّت باطنه « 12 » ؛ و آن عقولى « 13 » است كه به ايشان عطا فرموده » . و هم از آن حضرت مروى است كه فرمود : « تمام امور و احكام « 14 » دين ، اصول و فروع ، و كلى و جزئى « 15 » ، دو قسم است : يكى امورى است كه ضرورى دين است و

--> ( 1 ) . الف : « و » ندارد . ( 2 ) . الف : « قدرت » . ( 3 ) . الف : « چيز » . ( 4 ) . الف : « و در احاديث » . ( 5 ) . الف : « صلوات اللّه عليه » . ( 6 ) . الف : « عليه السّلام » ندارد . ( 7 ) . ب : « به ايشان عقل عطا فرموده » . ( 8 ) . الف : « عليه السّلام » ندارد . ( 9 ) . ب : « است كه به تحقيق » . ( 10 ) . ب : « ظاهر » . ( 11 ) . ب : « ائمّه » . ( 12 ) . ب : « باطن » . ( 13 ) . ب : « عقلى » . ( 14 ) . ب : « احكام و امور » . ( 15 ) . الف : « و اصول و فروع ، كلّى و جزئى » .