عاجز و حيران است كند ، و قدرت و رحمت صانع او را - تعالى شأنه و تجلّى برهانه - به اين عظمت و وسعت شناسد ، تا به ساير « 1 » اجناس و اصناف صنايع قدسيه ، و خلايق حسّيّه « 2 » ، كه احاطه و احصاى آنها غير علم و قدرت خالق ايشان را ممكن نيست چه رسد ، آيا اين دو كس مثل هم توانند بود ؟ حاشا ؛ و چون وهم را جرأت اين توهّم ، و زبان را « 3 » قدرت اين تكلّم باشد ؟ اين بود اشاره « 4 » به فضل و شرف اين علم عقلا . امّا « 5 » شرعا ، به سبب اينكه دانستى كه حقيقت حكمت تحصيل معرفت خداست به تفكّر و تدبّر « 6 » در خلق او ، و اگر كسى اندكى تأمّل كند و انصاف پيش آرد ، داند كه اين كار همان است « 7 » بعينه ، كه در قرآن مجيد و احاديث بسيار ، امر به آن ، و مدح و شرف آن ، و همچنين مذمّت و ملامت به ترك « 8 » آن ، بىشمار مذكور است ؛ و ذكر همهء آنها اگر چه به تفصيل در حوصلهء چندين مثل اين رساله نگنجد ، امّا مجمل مضمون آن آيات كريمه اين است كه : به تحقيق و راستى « 9 » كه در خلق زمين و آسمان ، و حيوان و انسان ، و برّ و بحر ، و باد و باران ، و عيون و انهار ، و ثمار « 10 » و اشجار ، و ساير عوالم علوى و سفلى ، دلايل واضحه ، و براهين لايحه ، افزون از حدّ ، و بيرون از عدّ « 11 » ، ثابت و قائم است بر توحيد و تمجيد ، و حكمت و قدرت صانع مجيد ، و خالق وحيد « 12 » آنها ، براى جمعى كه عقل دارند و فكر كنند و تأمّل نمايند و به راه انصاف و راستى آيند ؛ و از جملهء اخبار بسيار ، مروى از اهل بيت اخيار - صلوات اللّه عليهم - اندكى اين است كه مذكور مىشود :

--> ( 1 ) . ب : « تا بسيار » . ( 2 ) . ب : « حسنيّه » . ( 3 ) . الف : « را » ندارد . ( 4 ) . ب : « اشارت » . ( 5 ) . ب : « و امّا » . ( 6 ) . ب : « تدبير » . ( 7 ) . الف : « اين كار خداست » . ( 8 ) . الف : « و ترك » . ( 9 ) . ب : « درستى » . ( 10 ) . ب : « اثمار » . ( 11 ) . ب : « عدد » . ( 12 ) . ب : « و تمجيد و حكمت . . . خالق وحيد » ندارد .