باره ميان علما - رضوان اللّه عليهم - اختلاف است زيرا ابو الفتوح ( ره ) ضمن تفسير « المؤلفة قلوبهم » گفته : « و خلاف كردند در آنكه مؤلّفهء قلوب در عهد رسول ( ص ) بود پس از رسول ( ص ) نبودند ايشان ، و اين معنى در عهد ابو بكر منقطع شد و اين مذهب فقهاء عراق است أبو حنيفه و أصحابش و ابن أبى ليلى و ابن شبرمه . و بيشتر أهل علم گفتند : مؤلّفة قلوبهم در همهء عهد باشند جز كه موقوف باشد بر جهاد و وجود امامى عادل بنزديك ما ؛ و أبو على جبّائى همين گفت . و مذهب شافعى آنست كه ايشان بر دو ضرب‌اند مشركان‌اند و مسلمانان ، أما مشركان ساقطاند و أما مسلمانان سهم ايشان بر جاى است و ابو ثور موافقت كرد ما را در اين مسأله » . نگارنده گويد : طالب تفصيل اين مطلب و چكيدهء اقوال علما در احكام اين صنف از اصناف مستحقّان زكات رجوع كند بكتب مفصّله از فقه و تفسير و حديث زيرا اين مقام گنجايش بسط بيش از اين را ندارد . تعليقهء 221 ( ص 621 ؛ س 2 ) استعمال كلمهء « عند » در كتب قديمه علامهء قزوينى ( ره ) در خاتمة الطبع تفسير أبو الفتوح رازى ( ره ) تحت عنوان « بعضى تعبيرات و اصطلاحات و لغات نادرهء اين كتاب » گفته : ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 648 ) : « ديگر از غرايب استعمالات اين كتاب استعمال پارهء ادوات عربى است از قبيل عند ، و انّما ، و إمّا ( بكسر همزه ) ، و سواء در وسط عبارات فارسى ، مثل اينكه اين ادوات حروف و ظروف در آن اوقات در زبان فارسى بكلّى مستعمل و رايج بوده است نظير لكن و الّا و أمّا ( بفتح همزه ) و لو اينكه ، و كما اينكه در فارسى امروزه ، و اينك بعضى امثلهء اين استعمالات : عنده ، « امّا قتل عمد هر عاقلى بالغ كه او قصد كشتن غيرى كند بهر آلت كه باشد از آهن و جز آن از چوب و سنگ و زهر و گلو گرفتن و هرچه بغالب عادت عند آن قتل حاصل آيد قصاص واجب بود » ( 2 : 23 ) ، - « در خبر است كه مبشّرى