( 683 - 690 ) و اتابك افراسياب از اتابكان لرستان معاصر بود . اين اتابك در اواخر عهد ارغونخان از پرداختن مال مقرّرى بديوان سرپيچى كرد و ايلچيان ارغون را كشت و اين واقعه با فوت ارغون مصادف گرديد . امراى ايلخانى عدّه‌اى قشون به سركوبى يوسف شاه و اتابك افراسياب لر كه هر دو در يك موقع سر بطغيان برداشته بودند فرستادند . يوسف شاه قبل از رسيدن عساكر مغول يزد را از ترس رها كرده بخراسان بپناه امير نوروز رفت و مغول بيزد رسيده آن شهر را در حصار گرفتند و با يكى از گماشتگان اتابك يوسف شاه كه در يزد از او نيابت ميكرد بجنگ پرداختند و پس از سه روز محاصره آن شهر را گرفتند و آنجا را قتل و غارت كردند و بسيارى از مردم شهر را باسيرى بردند و يزد از جهت ماليّه ضميمهء ممالك ايلخانى گرديد و بايد و در سال 694 ولايت يزد را به مبلغ 10000 دينار ساليانه بسلطانشاه پسر امير نوروز مقاطعه داد ولى حكومت اسمى اتابكان يزد از ميان نرفت . آخرين اتابكان يزد حاجى شاه بن يوسف شاه است كه در سال 718 چنان كه خواهيم گفت بدست امير مبارز الدين محمّد بن مظفّر مؤسّس سلسلهء آل مظفر مغلوب شد و سلسلهء اتابكان يزد كه قريب سيصد سال در اين ولايت حكومت ميكردند از ميان رفت » . نگارنده گويد : طالب ساير وقايع تاريخى و سوانح حياتيّهء قابل ذكر افراد اين خاندان بتواريخ يزد كه در دسترس هم هست مراجعه كند زيرا مقام گنجايش خوض بيشتر از اين را ندارد . و آنچه مصنّف ( ره ) گفته ( ص 216 ؛ س 9 و 10 ) : « و ديلمان آبه و ساوه و قزوين و اصپهبدان نوقان « 1 » ، و ملوك ديلمان در بلاد و ديار قهستان همه شيعيان و مجاهدان

--> ( 1 ) - اين كلمه در بعضى نسخ : « موغان » و در برخى ديگر « موقان » ضبط شده است و اصل عبارت ح د در اين مورد اينست : « و خاندان صدقه و مهلهل كه ملوك عرب بوده‌اند و معلوم است قوّت و قدرت ايشان در فرماندهى و حكم و پيوند ايشان با سلاطين آل سلجوق ، و خاندان ديلميان عراق چون كئيان و منوچهريان و سرخاب آبه با شوكت و قدرت او ، و خاندان علاء الدوله و اسلاف ايشان ، و ديلميان ساوه و آوه ، و اسپهبدان موغان ، و ملوك ديلمان در بلاد و ديار قهستان