السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث

703

تعليقات نقض ( فارسى )

اما « ترائك » جمع تريكه است فيروز آبادى در قاموس گفته است : « التريكة كسفينة امرأة تترك لا تتزوّج ، و روضة يغفل عن رعيها ، و ما تركه السيل من الماء ، و البيضة بعد أن يخرج منها الفرخ ؛ او يخصّ بالنعام ، و بيضة الحديد كالتركة فيها ، و الجمع : ترائك و تريك ، و ترك » و صاحب منتهى الارب گفته : « تريكه زنى كه مانده باشد و كسى او را نخواهد ، و مرغزارى كه ناچريده باشد ، و آبى كه از سيل باقى مانده ، و بيضه‌اى كه بچّه از آن برآمده يا بيضهء شتر مرغ كه گذاشته باشد ، و خود آهنين ؛ و ترائك و تريك جمع » در اينجا معنى آخر مناسب است زيرا كه عرب را رسم و آئين اين است كه هر كس كه با شغلى و حرفه‌اى كه بيشتر مزاولت و ممارست دارد او را به آن نسبت دهند و اضافه كنند از قبيل « ابن العلم ، و ابن الدنيا ، و ابن الحرب » و چون بنى هاشم داراى شجاعت و مناعت بوده‌اند و هميشه در معارك و در موارد مقاتله با اعداء دين برق شمشير و نيزهءشان درخشان بوده است بنابراين قائل كلام با اين كلمه از اين معنى تعبير كرده است پس كأنّه گفته « يا ابن الأبطال و الشجعان ، و يا ابن الممارسين للحرب العوان ، الضاربين بالسيف الطاعنين بالسنان » و اختيار اين لفظ در اين مقام براى استعاره از اين مقصود و مرام براى آن است كه صنعت مشاكله و ازدواج با اتيان اين لفظ در اينجا حاصل شده است چه كلمهء « ترائك » با « عواتك » و « ارائك » كه ما قبل و ما بعد آن است مشاكل و مزدوج است و عرب عنايت تامّه برعايت اين صنعت و اتيان آن در كلام خود أعمّ از نظم و نثر داشته و دارند حتّى براى رعايت آن ترك اعلال ميكنند چنان كه در نهج البلاغه وارد است « غير مأزور و لا مأجور » كه در اصل موزور بوده و در دعاى علقمه وارد است « و ترّدعنّي كيد الكيدة و مكر المكرة » و حال آنكه بايستى ياء مفتوح قلب بألف شده و « الكادة » گفته شود ؛ الى غير ذلك . و اما معنى « ارائك » و مراد از آن در اينجا پس در غايت وضوح است و حاجت ببيان ندارد امّا معنى بيت رابع متن و ثالث تعليقه كه مشتمل است بر اين مضمون كه : او اگر مولاى و دوستار اهل البيت عليهم السلام نباشد حائك پسر حائك است