سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى ( داعى الاسلام )

مقدمهء ناشر 11

تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى )

عبد اللّطيف ثانى است كه بسال 580 وفات يافته و چون مؤلّف تبصره از زمان او بصيغهء گذشته ياد مىكند اگر اين احتمال كه غرض او از عبد اللّطيف همين شخص ثانى است صحيح باشد معلوم مىشود كه او كتاب تبصره را مدّتى بعد از تاريخ 580 تأليف نموده است . مؤلف تبصرة العوام در نسبت كتاب تبصرة العوام بمؤلّف حقيقى آن بين مصنّفين شيعه اختلاف است و علّت اين امر آنست كه مؤلّف نه در مقدّمه و نه در متن هيچ جا بنام خود تصريح نكرده حتّى اشارهء بيّنى نيز در طىّ مندرجات تبصرة العوام نيست كه از روى آن بتوان حكمى قطعى در باب مؤلّف حقيقى آن كتاب كرد . 1 - جماعتى اين كتاب را چنان كه سابقا هم اشاره كرديم از مؤلّفات سيّد شريف علم الهدى ابو القاسم علىّ بن حسين مرتضى ( 355 - 436 ) دانسته‌اند . اين قول بكلّى مردود است زيرا كه اگر چه از مطالعهء تبصرة العوام نام و هويّت مؤلّف آن صريحا استخراج نميشود ولى چنان كه ديديم اشاراتى در آن هست كه زمان تأليف آن را مقارن اواخر دوّم قرن ششم يا اوايل قرن هفتم قرار ميدهد و اين زمان بيش از يك قرن مؤخّرتر از عصر علم الهدى سيّد مرتضى نقيب موسوى مشهور است . 2 - جمعى ديگر از جمله عبد اللّه افندى مؤّلف رياض العلما اين كتاب را از مصنّفات شيخ ابو الفتوح جمال الدّين حسين بن على رازى صاحب تفسير مشهور فارسى يعنى روح الجنان شمرده‌اند ( روضات الجنّات ص 184 ) . اگر چه تاريخ تولّد و وفات شيخ ابو الفتوح رازى درست مشخّص نيست ولى چون او شيخ روايت و استاد شيخ رشيد الدّين محمّد بن على سروى معروف بابن شهرآشوب مؤّلف معالم العلما و مناقب آل ابيطالب ( متوفى سال 588 ) و شيخ منتجب الدّين علىّ بن ابى القاسم قمّى صاحب فهرست مشايخ الشّيعه ( كه در سال 585 حيات داشته و اندكى بعد از آن تاريخ فوت كرده ) بوده و اواخر ايّام عمر