- عقايد كلامى : شيخ مفيد ، عقيدهء اصلى معتزله را كه مىگويند « مبادى عمدهء دينى را بايد بتوان تنها از راه عقل كشف كرد » ، ردّ مىكند و اصرار مىورزد كه سمع [ يا وحى آسمانى ] براى عقل ضرورت دارد تا بتواند معرفت دينى را كسب كند . در عمل ، وى غالبا مذهب ابو القاسم بلخى ( وفات ، 319 ه . ق . ) رئيس معتزلهء بغداد را ، بر ضد مذهب معتزلهء بصره ، كه در آن روزگار در بغداد متداول بوده ، برگزيده است . وى كتابى هم تحت عنوان « سازگارى معتزلهء بغداد با آنچه از ائمّه روايت شده » ، نوشته است . ولى از آن ميان مسائلى را كه در آنها با اعتقادات اصلى اماميّه برخورد داشته ، بايد استثنا كرد ، بويژه مسألهء امامت و مسائل مربوط به آن را . يكى از آن مسائل ، شكنجهء بىقيد و شرط و پايدار گناهكار بىتوبه در جهان ديگر است كه معتزله بدان اصرار داشتند ، ولى مفيد معتقد بود كه پيامبر اكرم ( ص ) و امامان معصوم با شفاعت قطعى خود گناهكاران فرقهء شيعه را از عذاب خواهند رهانيد ؛ وى همين طور عقيدهء معتزله را مبنى بر « منزلت بين المنزلتين » ( - پايگاه مرتكب كبيره ميان مؤمن و كافر ) ردّ مىكرد ، و آن را با مذهب شيعه ناسازگار مىدانست ؛ عقيده اماميّه را به رجعت ، يعنى بازگشت برخى از مردگان را به زندگانى ، در ابتداى ظهور مهدى ( ع ) مورد تأييد قرار مىدهد ؛ با احتياط ، عقيدهء اماميّه را در مورد بداء ، در اساس ، با نسخ يعنى الغاء حكم دينى يكسان مىشمارد ؛ عقيدهء معتزله را دربارهء تغيير دورهء حيات و سپرى گشتن آن بر پايهء افعال انسان‌ها ردّ مىكند . دربارهء قرآن ، معتقد است كه در متن قرآن عثمان نه تغيير و نه تحريفى روى داده است ، تنها دشمنان على ( ع ) آرايش يا ترتيب آيات را تغيير داده و در تفسيرى كه آن حضرت در نسخهء خود از كتاب مجيد كرده بوده ، دست برده تحريف كرده‌اند ؛ مطابق با عقيدهء متكلّمان قديم امامى همچون هشام بن حكم ، ابو سهل بن نوبخت و استاد خودش ابو الجيش ، عقيدهء مادّه‌انگارانهء بسيارى از معتزله را در مورد تطبيق حقيقت انسان با جسم تنها و يا بخشى از آن ، مردود شمرده ، و ماهيّت انسان را مركّب از جسم و جوهر بسيط روحانى مىداند . شيخ مفيد ، در مسائل فقهى ، به كار بردن اجتهاد و قياس را مورد مناقشه قرار داده ، و معاصر قديم خود ابو على محمد بن احمد بن جنيد اسحاقى را ، كه در بغداد ملاقاتش كرده و احاديثى از وى روايت مىكرد ، مورد انتقاد قرار مىدهد ، چه او از به كار بردن آن دو سرباز نمىزده است . وى همين طور از محدّثان مكتب قم نيز انتقاد مىكرد ، و آنها را متّهم مىكرد كه غالبا اخبار متضاد آحاد را مىپذيرند و اساس حكم و فتوى قرار مىدهند .