عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » « 1 » و اگر در شك هستيد از آن چه ما بر بندهء خود نازل كرديم ، سوره‌يى مانند آن بياوريد و گواهان خود را نيز بخوانيد اگر راست‌گويانيد ) بر مىآيد كه حضرت رسول قرآن را معجزهء خود مىدانسته است و براى اثبات آن ديگران را به معارضه دعوت كرده است . حال مىتوان پرسيد كه : آيا معارضه‌يى صورت گرفته يا نه ؟ ظاهرا در زمان رسول اكرم ، كسى را كه معارضه‌يى كلامى صورت دهد ياد نكرده‌اند . امّا پس از رحلت رسول اكرم تنى چند را به عنوان معارض ياد كرده‌اند مانند مسيلمة بن حبيب معروف به « كذّاب يمامه » ، ابن مقفّع ، ابن راوندى ، متنبّى شاعر تواناى عرب و ابو العلاء معرّى كه محقّقان جديد روى هم رفته ( به جز مورد مسيلمهء كذّاب ) همه را منحول و نادرست مىدانند ، « 2 » و ما پس از اين دربارهء آن سخن خواهيم گفت . امّا اگر معارضه صورت نگرفته دليل يا به تعبير علماى اسلامى « وجه » آن چيست ؟ گفته‌اند دليل اين كه مردم با قرآن مجيد معارضه نكرده و از آوردن مثل آن اظهار عجز كرده‌اند امور زير بوده است : 1 . سبك بيان و اسلوب خاصّ آن . بدين معنى كه نه نظم است و نه نثر و نه سجع ؛ و در ميان خداوندان سخن از تازيان كسى نتوانسته است به اين اسلوب سخن بگويد ؛ 2 . فصاحت و بلاغت قرآن و استقامت شيوهء بيان آن ؛ 3 . صرفه ، يعنى صرف همم و اذهان مردم توسّط خداوند از آوردن مانند قرآن ؛ 4 . اشتمال برخى آيات بر اخبار از غيب . از قبيل پيش‌بينى شكست سپاه ايران ( از روميان ) و مغلوب گشتن روميان ، و قصص قرآنى . 5 . اشتمال آن بر معارف اعتقادى و تشريعات آرمانى براى آدميان . 6 . اشارات علمى . « 3 » ابو الفتوح رازى همهء اين وجوه را جمع كرده و محتمل دانسته است « در اين كه قرآن از چه وجه معجز است ، علماء اختلاف كردند . بيشتر علما گفتند : وجه اعجاز فرط فصاحت است ؛ و بعضى دگر گفتند اسلوب مخصوص است ؛ و بعضى دگر گفتند اخبار غيب است كه در قرآن است ، و مذهب مرتضى - رحمة اللّه عليه - صرف همم است و مذهب نظّام .

--> ( 1 ) . بقره 2 / آيهء 23 . در حقيقت « تحدّى » ، سه مرتبه داشته است : اوّل به ( همه ) كتاب تحدّى شده - - ( قصص ، 28 / آيهء 49 ؛ اسراء ، 17 / آيه 88 ) ؛ دوم به ( ده ) سوره ( هود ، 11 / آيهء 13 ) ؛ و سوم به يك سوره ( بقره ، 2 / آيهء 23 ) . ( 2 ) . Encyclopaedia of Islam , Vol . III , P . 1019 , art . , « Idjaz » by G . E . Von Grunebaum . ( 3 ) . دكتر داوود العطّار ، موجز علوم القرآن ، 56 - 70 .