صفوى ( وفات ، 930 ه . ق . ) دولت مستقلّ شيعه را در ايران تأسيس كرد ، و به حكومت شيعى خود مركزيّت عينى بخشيد - تا انقراض خلافت ( 1924 م . ) ، و تأسيس جمهورى علمانى « 1 » عرفى ، تركيّه همواره بر ضدّ دولت و ملّت شيعى ايران به خصومت خود ادامه مىدادند . * * * - در اينجا لازم است چند كلمه نيز دربارهء اهميت صفويان در تاريخ سياسى تشيّع گفته شود : اين ادّعا را كه « ايرانيان از روزگار صفويان به صورت ملّت واحد درآمده‌اند » ، برخى منكر شده‌اند . ولى در هر صورت ، اين حقيقت را نمىتوان انكار كرد كه اساس وحدتى را كه ايران مدت 4 قرن ( چهار صد سال ) است كه از آن برخوردار است از دورهء صفويّه ( بويژه شاه اسماعيل و شاه عباس اول ) پديد آمده ، و بويژهء شاه عباس از بزرگ‌ترين پايه‌گذاران آن بوده است . مىتوان گفت كه در گذشته در دنياى اسلام ، مذهب با جنبه‌هاى مختلف خود ، جايگزين ملّيت بود . البته پيش از صفويان ، برخى سلسله‌هاى شيعى مذهب ديگرى ( همچون آل بويه ، ايلخانان در دورهء سلطان محمد اولجايتو معروف به « خدابنده » و تا حدودى سربداران ) نيز در ايران وجود داشته‌اند ، اما سياست قاطعى كه صفويان در قبولاندن اين مذهب يعنى تشيّع به رعاياى خود به كار بردند ، ايرانيان را به صورت ملّت واحد شيعى مذهب در آورد . در اين راه ، حتى كسانى كه نسبت به مذهب تسنّن وفادار ماندند ، و از بيان جملهء « على ولىّ اللّه » امتناع كردند ، تحت شكنجه و آزار قرار گرفتند . - قوّهء محرّكهء سلسلهء صفوى نيز بيشتر ناشى از برخورد مذاهب بود تا ناشى از وطن دوستى و جنبهء ايرانىگرى . سابقه و نفوذ مذهب تسنّن عثمانىها بيش از تشيّعى بود كه اسماعيل بر مردم تحميل كرد . حتى زبان دربار اسماعيل بيشتر زبان تركى بود تا فارسى ( شاه اسماعيل خود به تركى شعر مىگفت و « خطائى » تخلّص مىكرد ) . از لحاظ نژادى نيز وحدت « آريايى » ايران ، از مدّت‌ها پيش از آن ، بر اثر مهاجمات سيل آساى اقوام تركمن و تورانيان تقريبا محو شده بود و يا بسيار ضعيف گشته بود . در ميان اين عناصر خارجى ، بايد قوام ملت ايران را تا حدى منوط به تشخص تدريجى شيعه با صبغهء ايرانى آن

--> - برخى از آنان اسير سربازان سلطان سليم شدند ، و جسد بسيارى ديگر نيز در ميدان جنگ پيدا شد ، كه به فرمان سلطان آنها را با تشريفات خاص نظامى دفن كردند ( - دائرة المعارف فارسى ، 791 ) . ( 1 ) . Secular - Non - religious .