اولجايتو و مذهب شيعه مادر اولجايتو كه از قبيلهء عيسوى كرائيت « 1 » » بود فرزند خود را در ابتدا به اسم نيكلا مطابق مراسم آيين مسيح تعميد داد و اولجايتو در اين كيش سر مىكرد تا مادرش مرد ، و زوجه‌يى مسلمان اختيار كرد . اين زن اولجايتو را به اختيار دين اسلام تشويق كرد و خدابنده بر اثر نفوذ علماى حنفى خراسان ، شعبهء حنفى از مذاهب اربعهء تسنّن را پذيرفت و رسما مسلمان شد و نام خليفهء اول را بر مسكوكات نقش كرد و به تشويق علماى اين شعبه پرداخت . علاقهء اولجايتو به مذهب حنفى به تدريج علماى اين مذهب را در اظهار تعصب و بدگويى به مذاهب ديگر اسلام و آزار پيروان آنها جسورتر ساخت ، در صورتى كه خود اولجايتو مردى متعصب نبود و به همين جهت به تشويق خواجه رشيد الدين فضل اللّه كه از مذهب شافعى پيروى داشت نظام الدين عبد الملك شافعى مراغى را به سمت قاضى القضاتى همهء ايران منصوب كرد و عموم پيروان مذاهب ديگر را تحت امر او قرار داد . خواجه نظام الدين شافعى پس از انتخاب به منصب جليل فوق به نقض عقايد مذاهب ديگر و ردّ عقايد مذهبى ايشان مشغول شد و بازار مناظرات بلكه مخاصمات و مفاحشات مذهبى رواج گرفت . مخصوصا وقتى كه در سال 707 قبل از لشكركشى به گيلان پسر صدر جهان بخارايى حنفى به اردوى اولجايتو آمد و به تعصب تمام با قاضى القضاة شافعى به جدال پرداخت . شدت اين مخاصمه بيشتر شد و كار به رسوايى و توهين به دين اسلام كشيد ، چه هر كدام از دو فرقهء شافعى و حنفى به ذكر قبايح دينى و عقايد و اصول فرقهء ديگر پرداختند و براى مجاب ساختن خصم از بيان فضايح مذهبى يكديگر كه همهء آنها نيز به اسم اسلام معمول بود خوددارى نكردند ، و اين مباحثه باعث انضجار و ملالت خاطر بزرگان مغول گرديد و اولجايتو از سر غصب از مجلس بحث قاضى القضاة و پسر صدر جهان برخاست و امراى مغول متحير ماندند . عاقبت قتلغشاه به ايشان خطاب كرده گفت كه « اين چه خبطى بود كه ما در ترك دين اجدادى و ياساى چنگيزى و قبول آيين عرب كرديم و به مذهبى سر فرود آورديم كه تا اين حدّ ميان علماى آن اختلاف موجود است و بزرگان آن از مبادرت به هيچ زشتى و رسوايى خوددارى ندارند ؛ بهتر آن است كه به آيين اسلاف خود برگرديم و ياساى چنگيزى را احيا كنيم . » اين خبر به تدريج در ميان اردو انتشار يافت و نفرت مغول از اسلام و پيشوايان دينى آن

--> ( 1 ) - Karites .