شرح - برخى از اخلاق حميده مانند سخاوت و حيا و غيرت و صبر در بعضى از مردم سرشته شده و فطرى و ذاتى آنها است و صفات نيك ديگرى در همين اشخاص يا اشخاص ديگر بنحو اقتضا و عاريه قرار دارد كه اگر انسان روى آنها تمرين كند و خود را به سختى به آنها وادارد بتدريج ممكن است همان اخلاق و صفات مانند دسته اول ملكه راسخه آنها گردند كه نتوانند از آن تجاوز كنند و دست بردارند ، و پيداست كه از نظر واقع و حقيقت بدون ملاحظه‌دار تكليف دسته اول بهتر است و هر كس آنها را طالبتر ، ولى از نظر عالم تكليف و ثواب و عقاب فضيلت با دسته دوم است ، زيرا آنها با تحمل رنج و مشقت بدسته اول رسيده‌اند و تحمل رنج و مشقت نزد خدا بىثواب و پاداش نباشد . 12 - امام صادق عليه السّلام فرمود : خداى تبارك و تعالى ثوابى را كه بر حسن خلق بنده ميدهد مانند ثواب كسى است كه هر صبح و شام در راه خدا جهاد كند . 13 - امام صادق عليه السّلام فرمود : خداى تبارك و تعالى پاره‌ئى از اخلاق دوستانش را بدشمنانش عاريه ميدهد تا دوستانش بتوانند در زمان دولت دشمنانش زندگى كنند . و در روايت ديگر است كه : اگر چنين نبود همه دوستان خدا را ميكشتند . 14 - امام صادق عليه السّلام فرمود : هر گاه با مردم آميزش كنى ، اگر توانى كه دستت بالاتر از آنكه با او آميزش كرده‌ئى باشد بكن ( يعنى در عطا و احسان و ساير آداب معاشرت از او جلو باش ) زيرا گاهى بنده در عبادت كوتاهى و تقصير مىكند ، ولى حسن خلق دارد و خدا بسبب حسن خلقش او را بدرجه روزه دارى كه بعبادت به پا خيزد مىرساند . 15 - بحر سقا گويد : امام صادق عليه السّلام به من فرمود : اى بحر خوش‌خلقى مايه آسانى امور است .