قدر متيقن قدر مُتَيَقن : فرد يا حصه‌اى از مطلق كه به يقين مشمول حكم است . از آن در أصول فقه سخن گفته‌اند . قدر متيقن دو گونه است : قدر متيقن در خارج وقدر متيقن در مقام تخاطب . أولى عبارت است از مصاديقى از مطلق كه به يقين ، حكم مطلق آنها را دربر مىگيرد ، مانند اين سخن : « از مجتهد تقليد كن » . قدر متيقن از مصاديق عنوان مجتهد در خارج ، مجتهد اعلم است ؛ هرچند عنوان مجتهد در دليل مطلق است وشامل مجتهد غير اعلم نيز مىشود . دومى عبارت است از اينكه متكلم ومخاطب دربارهء مصداقى مشخص گفت وگو كنند وپس از مدتي ، متكلم سخنى مطلق بگويد كه آن مصداق را هم دربرگيرد ، مانند آنكه مولا - كه پيش از اين دربارهء ثواب آزاد كردن بردهء مؤمن با بندهء خود سخن گفته است - پس از مدتي خطاب به أو بگويد : « أعتِق رقبةً » . در اينجا قدر متيقن از رقبه به قرينهء گفت وگوى قبلي ميان آن دو ، بردهء مؤمن مىباشد . 1 تقييد مطلقات به قدر متيقن : آيا قدر متيقن موجب تقييد مطلقات صادر شده از سوى شارع مىشود يا نه ؟ بدون شك ، قدر متيقن خارجي موجب تقييد مطلقات نمىشود ؛ ليكن در قدر متيقن در مقام تخاطب اختلاف است كه آيا موجب تقييد مطلق مىشود يا نه ؟ 2 برخى آن را موجب تقييد دانسته وگفته‌اند : وجود قدر متيقن در مقام تخاطب به منزلهء قرينهء لفظي بر تقييد است وبا وجود آن ، لفظ در اطلاق ظهور پيدا نمىكند . بنابر اين ديدگاه ، از حكمت - كه احراز اطلاق متوقف بر تماميت آن مقدمات مىباشد - منتفى بودن قدر متيقن در مقام تخاطب است . 3 اما بنابر ديدگاه نخست ، وجود قدر متيقن در هر صورت ، ضررى به اطلاق نمىرساند . وتمسك به اطلاق در مقام عمل بي اشكال خواهد بود ، مگر آنكه قدر متيقن از نظر عرف ، موجب انصراف لفظ از اطلاق گردد . 4 البتة وجود قدر متيقن در مقام تخاطب ، در موارد تعارض ، موجب رفع تعارض از دو