قاعدهء ياد شده ، قاعده‌اى عقلي وعبارت است از لزوم سپاسگزارى از كسى كه به انسان انعام واحسان كرده است . جايگاه اصلى آن علم كلام است . فقها در برخى أبواب فقهى نظير اجتهاد وتقليد وتجارت بدان استناد كرده‌اند . مفاد قاعده : مقصود از وجوب ، لزوم عقلي است ؛ بدين معنا كه عقل قطع نظر از شرع ، حُسن سپاسگزارى از منعم را درك مىكند ؛ چنان‌كه ناپسندى وزشتى ناسپاسى را نيز درك مىنمايد . 1 شكر ؛ يعنى سپاسگزارى از نعمت دهنده در برابر نعمتي كه عطا كرده است ؛ با گفتار ، رفتار ونيّت ( قصد ) ( - - ) شكر ) . موارد تطبيق : از جمله دليلهاى وجوب تحصيل شناخت خدا ، قاعده وجوب شكر منعم است ؛ زيرا هر خردمندى مىداند كه نعمت هستى ، حيات ، قواى ادراكي از جمله عقل وحواسهاى پنج‌گانه وغير آنها را ديگرى به أو عطا كرده كه مستحق ستايش وسپاسگزارى است وستايش وسپاسگزارى از منعم در گرو شناخت أو وصفات أو است تا آن گونه كه سزاوار است ستايش وسپاسگزارى شود ؛ از اين رو ، عقل به وجوب تحصيل معرفت منعم حكم مىكند تا با شناخت أو از أو در برابر نعمتهايش سپاسگزارى نمايد . 2 نيز بر وجوب أطاعت رسول خدا صلّى اللَّه عليه وآله وامامان عليهم السلام به قاعدهء ياد شده استدلال شده است ؛ زيرا آن بزرگواران اولياى نِعَم‌اند وخداى تعالى همهء فيوضات را به دست ايشان جارى مىكند وآنان وسايط ميان خدا وخلق در تكوين وتشريع‌اند . 3 همچنين بر وجوب تقليد يا اجتهاد ويا احتياط ؛ به معناى مخيّر بودن مكلّف ميان اين سه در مقام امتثال وبه جا آوردن تكاليف شرعي ، به قاعده وجوب شكر منعم استناد شده است ؛ زيرا شكر خداى تعالى با امتثال أوامر وترك نواهى أو تحقق مىيابد وأوامر ونواهى أو نيز با يكى از سه روش ياد شده امتثال مىشود . 4 مدرك قاعده : قاعدهء وجوب شكر منعم قاعده‌اى عقلي است . بنابر اين ، عقل به لزوم آن حكم مىكند ؛ چنان‌كه آيات ورواياتى متعدد نيز بر مفاد آن دلالت دارند . 5