مقصود از مناسبت حكم وموضوع - كه دليلي اعتباري است - آن است كه شرافت وعزت اسلام ، مقتضى اين است كه در سلسله تشريع ، حكمي كه موجب ذلت وخوارى مسلمان در برابر كافر گردد ، وجود نداشته باشد . 8 قاعدهء نفى عسر وحرج قاعدهء نفى عُسْر وحَرَج : از قواعد فقهى . قاعدهء نفى عسر وحرج از قواعد مسلّم ومشهور فقهى است كه در بسيارى از فروع فقهى ، بلكه مسائل أصولي كاربرد دارد . مراد از آن - به اجمال - اين است كه در شريعت مقدس اسلام ، خداوند هيچ حكم حرجى وسخت ودشوارى بر مكلّفان تشريع نكرده است . هرچند ضمن مباحث ومسائل فقهى وأصولي به قاعدهء ياد شده استدلال شده است ؛ ليكن بسيارى از آن به عنوان قاعده ياد نكرده ومورد بررسى قرار نداده‌اند . برخى در كتب قواعد فقهى آن را به عنوان قاعده مطرح واز آن بحث كرده‌اند . مفاد قاعده : حرج در لغت به معناى ضيق ( تنگى ، تنگنا ) وگناه آمده است . برخى نيز آن را به تنگ‌ترين تنگنا تعريف كرده‌اند . برخى ميان حرج وضيق تفاوت قائل شده وگفته‌اند : حرج تنگنايى است كه راه گريز ندارد ؛ بر خلاف ضيق كه راه گريز دارد . 1 در قرآن كريم نيز واژهء حرج در معاني ياد شده به كار رفته است ؛ 2 چنان كه در روايات نيز به معناى ضيق آمده است . 3 واژهء « عسر » - ضد يسر - نيز به معناى ضيق ، دشوار وسخت به كار مىرود ؛ 4 چنان كه در قرآن كريم نيز به اين معنا آمده است . 5 برخى در تفاوت عسر با حرج گفته‌اند : هرگاه اين دو بأهم ذكر شوند ، عسر نسبت به بدن وحرج نسبت به نَفْس خواهد بود ؛ اما اگر جداى از هم به كار روند ، هريك ، شامل ديگرى نيز مىشود . 6

--> ( 1 ) . القواعد الفقهية ( فاضل ) / 242 - 243 ( 2 ) . نساء / 141 ( 3 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 1 / 193 ( 4 ) . كتاب المكاسب 3 / 581 - 582 ( 5 ) . العروة الوثقى [ ( تكملة ] ( 2 / 138 ( 6 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 1 / 204 ( 7 ) . 205 - 208 ( 8 ) . القواعد الفقهية ( فاضل ) / 233 - 241 .