شرايط : 1 ) . احراز عنوان عمل : جريان قاعدهء فراغ منوط به احراز عنوان عمل است . بنابر اين ، چنانچه كسى شك كند آنچه به جا آورده نماز ظهر بوده يا عصر ، قاعدهء فراغ جارى نمىشود . 9 2 . احتمال التفات : آيا در جريان قاعدهء فراغ ، احتمال اينكه هنگام عمل ، به صحيح انجام دادن آن التفات داشته ، شرط است يا نه ؟ اختلاف مىباشد . بنابر قول نخست ، كسى كه مىداند گاهِ عمل التفات نداشته است ، مانند اينكه مىداند در حال وضو از رساندن آب به زير انگشترش غافل بوده است وصرفاً احتمال مىدهد اتفاقي آب به زير آن رسيده باشد ، قاعدهء فراغ دربارهء أو جارى نمىشود ، بر خلاف قول دوم . 10 3 . احتمال غفلت وسهو : برخى ، قاعدهء فراغ را تنها در جايى جارى دانسته‌اند كه منشأ شك احتمال غفلت وسهو باشد ، نه احتمال ترك عمدى جزء يا شرط . 11 4 . دخول در غير : آيا در جريان قاعدهء فراغ همچون قاعدهء تجاوز ، دخول در غير شرط است يا نه ؟ مسئله اختلافى است . 12 بنابر قول نخست ، در اينكه مراد از غير چيست ، ديدگاهها مختلف است كه در قاعدهء تجاوز گذشت ( - - ) قاعدهء تجاوز ) . مدرك قاعده : بر اعتبار قاعدهء فراغ به روايات متعددى كه به مفاد قاعده اشاره دارند ، استناد شده است . محتواى برخى از اين روايات ، عام ، برخى تنها طهارت وبرخى ديگر تنها نماز است . بعضي از اين روايات ، گرچه در مورد خاص وارد شده ، ليكن مشتمل بر كبراى كلى است كه قاعدهء كلى از آن استفاده مىشود . 13 علاوة بر روايات كه عمده دليل بر اعتبار اين قاعده‌اند ، به سيرهء عقلا وعرف في الجملة 14 ونيز اجماع استناد شده است . 15

--> ( 1 ) . نهاية الافكار 5 / 36 ؛ مصباح الأصول 3 / 267 ( 2 ) . نهاية الافكار 5 / 37 - 45 ؛ أجود التقريرات 4 / 211 ؛ دروس تمهيدية في القواعد الفقهية 1 / 38 - 39 ( 3 ) . مصباح الأصول 3 / 321 ( 4 ) . دروس تمهيدية في القواعد الفقهية 1 / 48 ( 5 ) . مصباح الأصول 3 / 310 - 312 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 261 ؛ مائة قاعدة فقهية / 187 - 190 ( 6 ) . فرائد الأصول 3 / 339 ( 7 ) . العروة الوثقى 3 / 237 ؛ مصباح الأصول 3 / 273 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 258