السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

293

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

قاعدهء غرر قاعدهء غَرَر [ قاعدهء نفى غرر ] : از قواعد فقهى . قاعدهء غرر يا نفى غرر از قواعد مسلم ومعروف فقهى وبرگرفته از حديث نبوي « أنّهُ نَهَى عَن بَيعِ الغَرَر » 1 مىباشد وعبارت است از بطلان معامله‌اى كه عوضين ويا يكى از آن دو در آن در معرض خطر وتلف باشند . 2 از آن در باب تجارت ونيز برخى كتب دربردارندهء قواعد فقهى سخن گفته‌اند . مفاد قاعده : غرر در لغت به معناى غفلت ، خطر ، خدعه ونيرنگ آمده است . 3 برخى لغويان غرر را به چيزى كه ظاهرش فريبنده وباطنش مجهول است تعريف كرده‌اند . 4 برخى ديگر ، آن را به احتمال خطرى كه عقلا اجتناب از آن را لازم مىدانند - به گونه‌اى كه در صورت عدم اجتناب ، أو را بر آن سرزنش مىكنند - تعريف كرده‌اند . 5 در حديثي از حضرت أمير مؤمنان عليه السلام ، غرر به اقدام بر كارى كه انسان با انجام دادن آن أيمن از زيان نيست ، تعريف شده است . بعضي ، تعريف ياد شده را جامع‌ترين تعريفها از غرر توصيف كرده‌اند . 6 برخى گفته‌اند : از كلمات لغويان وفقها به دست مىآيد كه در مفهوم غرر ، جهالت وخطر نهفته است ؛ زيرا در صورت أيمن بودن از ضرر ويا با علم به ضرر در معاملاتِ مبنى بر مسامحه ، مانند صلح ، غرر صادق نيست . 7 برخى گفته‌اند : تعريفهاى ارائه شده از غرر ، بعضي متكفل بيان مفهوم غرر ، بعضي ديگر در صدد بيان لازم دائمي آن ، بعضي بيانگر لازم غالبي وبالآخرة بعضي متكفل بيان مورد آن اند . مفهوم غرر با توجه به آنچه از موارد كاربرد واژهء غرر به دست مىآيد ، نزديك به مفهوم نيرنگ وخدعه است كه لازم دائمي آن غفلت ولازم غالبىاش ، خطر ووقوع در ضرر ومورد آن نيز چيزى است كه ظاهرش فريبنده وزيبا وباطنش ناخوشايند است . 8 در تحقق غرر تفاوت نمىكند كه منشأ آن جهل به وجود عوض باشد ، مانند معاملهء برده فرارى اى كه زنده بودنش معلوم نيست يا جهل دستيابى به آن ، مانند