عقلايى بر مقصود از دو دليل متعارض مىباشد ، مانند آنكه دو دليل متخالف ؛ يكى نصّ وديگرى ظاهر يا يكى ظاهر وديگرى اظهر باشد ، كه دليل نصّ يا اظهر قرينه عقلايى بر مقصود از دليل ظاهر خواهد بود . بنابر اين ، با ارجاع ظاهر به اظهر يا نص ، ميان دو دليل جمع وتنافى رفع مىشود ( - - ) جمع عرفى ) ( - - ) قاعده تقديم اظهر بر ظاهر ) . مقصود از جمع تبرّعى ، جمع ميان دو دليل متعارض ، بدون وجود قرينه وشاهدي عقلايى وعرفى يا لفظي بر آن مىباشد ( - - ) جمع تبرّعى ) . به تصريح بسيارى ، مراد از جمع در قاعده ، جمع عرفى است ، نه تبرعى . 4 جمع ميان عام وخاص ، مطلق ومقيّد ونص يا اظهر وظاهر ، از مصاديق جمع عرفى ذكر شده است . 5 امكان : آيا مراد از امكان ، امكان عرفى است يا امكان عقلي ؟ ديدگاهها مختلف است . 6 اولويت : اولويت به معناى بهتر وأفضل بودن نيست ؛ بلكه اولويت تعييني وبه معناى لزوم مىباشد . 7 طرح : مقصود از طرح ، بنا گذاشتن بر عدم حجّيت وعدم صدور يك يا هر دو دليل وترك عمل به آن است . 8 طرح أعم است از اينكه يكى از دو دليل به سبب وجود مرجّح براي دليل ديگر ، طرح شود يا يكى از آن دو به طور نامشخص به جهت تخيير ميان عمل به هر يك از دو دليل ، طرح گردد . 9 بنابر اين ، جمع ، حتى با وجود مرجّح براي يكى از دو دليل ، أولى از طرح خواهد بود . 10 با توجه به توضيحات ياد شده در مفردات قاعده ، مفاد قاعده چنين خواهد بود : هرگاه دو دليل ، متعارض باشند وجمع ميان آن دو با تصرف در دلالت آنها ، از نظر عرف ممكن باشد ، ميان دو دليل ، جمع ورفع تنافى وتعارض مىشود وهيچ كدام كنار گذاشته نمىشود . ديدگاهها : با امكان جمع عرفى ميان دو دليل متعارض ، همچون موارد نص وظاهر وعام وخاص ، بدون هيچ اختلافى جمع پذيرفته است وچنين جمعى مقدّم بر رجوع به قواعد باب تعارض وطرح يكى از دو دليل مىباشد . همچنين اگر دو دليل