قصاص : كسى كه هر دو دستش بايد قطع شود ؛ دست راست براي دزدى ودست چپ براي قصاص ، قصاص به جهت حق الناس بودن مقدّم ودر نتيجة ، نخست دست چپش قطع مىگردد . 6 اگر كسى هم به جهت حدّ ارتداد بايد كشته شود وهم به جهت قصاص ، به دليل تقديم حق الناس بر حق اللَّه ، قتل قصاصى مقدّم بر قتل ارتدادى مىشود ؛ 7 هرچند برخى گفته‌اند : بعيد نيست آن كه سببش مقدّم است ، مقدّم شود . بنابر اين ، اگر ارتداد مقدّم بر جنايت باشد ، قتل ارتدادى مقدّم مىشود . 8 مستند قاعده : بر اعتبار وحجيت قاعده ، ادعاى اجماع شده است . 9 ضمن آنكه به برخى روايات نيز استناد واستدلال شده است ؛ 10 ليكن جمعى با خدشه وارد كردن در ادلهء ياد شده ، كلّيت قاعده را ثابت ندانسته وگفته‌اند : گاهى حق اللَّه بر حق الناس مقدّم است ، مانند قسم دادن مقذوف كه بنابر قول مشهور ، در دعاوى مشترك ميان حق اللَّه وحق الناس ، همچون قذف ، كه مدّعى بيّنه ( - - ) بيّنه ) ندارد ، حق اللَّه بر حق الناس غلبه مىكند ومدّعى عليه ( مقذوف ) سوگند داده نمىشود . 11 وگاهى حق الناس بر حق اللَّه مقدّم مىگردد ، مانند نماز در أول وقت واداى ديني كه طلبكار اداى آن را از بدهكار مطالبه مىكند . بدهكار بايد نخست دين خود را ادا كند وسپس نماز بگزارد . 12 قاعدهء تقديم مباشر بر سبب قاعدهء تقديم مباشر بر سبب : از قواعد فقهى . قاعدهء ياد شده عبارت است از اينكه

--> ( 1 ) . موسوعة الخوئي 4 / 312 ( 2 ) . موسوعة الخوئي 16 / 257 ( 3 ) . 231 - 232 ( 4 ) . تبصرة الفقهاء 2 / 268 ( 5 ) . حاشية المكاسب ( رسالة في منجزات المريض ) ( يزدى ) / 34 ؛ العروة الوثقى 4 / 380 - 381 ( 6 ) . كشف اللثام 10 / 648 ؛ جواهرالكلام 41 / 596 ( 7 ) . الدر المنضود ( گلپايگانى ) 3 / 411 ( 8 ) . أسس الحدود والتعزيرات / 140 ( 9 ) . الوصايا والمواريث ( رسالة في منجزات المريض ) / 169 ( 10 ) . سند العروة الوثقى ( الحج ) 1 / 135 ؛ مصباح الهدى 11 / 348 ( 11 ) . مستند الشيعة 17 / 203 ( 12 ) . العروة الوثقى 4 / 379 - 381 ؛ مستمسك العروة 10 / 100 - 101 ؛ مصباح الهدى 11 / 348 ؛ كتاب الحج ( شاهرودى ) 1 / 118 ؛ براهين الحج 1 / 95 ؛ تفصيل الشريعة ( الحج ) 1 / 128 ؛ أسس الحدود والتعزيرات / 140 .