السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
161
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
گونهاى كه به نظر عرف ، تصرف در كالا به شمار نمىرود ، مانند نگاه كردن به كنيز يا آب دادن به حيوان خريدارى شده ؛ وگونهاى كه به نظر عرف تصرف محسوب مىگردد ، مانند سوار شدن يا نعل كردن حيواني كه خريده است . گونهء نخست از موضوع بحث خارج است ؛ زيرا مصداق عرفى تصرّف نيست ؛ ليكن گونهء دوم از تصرّف مورد بحث است كه آيا مطلق تصرّفات موجب سقوط خيار است ، حتى سوار شدن حيوان به مقدار اندك وبه خدمت گرفتن برده در مثل تقاضاى آب از أو ، يا خصوص تصرّفاتى كه از غير مالك صحيح نيست ، مانند لمس كردن يا فروختن كنيز ويا هر تصرفى كه به نظر عرف بر رضايتمندى به معامله والتزام به آن دلالت دارد ؟ مسئله محل اختلاف است . بنابر قول دوم ، تصرفاتى كه از غير مالك نيز صحيح است ، موجب سقوط خيار نمىشود ؛ چنان كه بنابر قول سوم ، سوار شدن حيوان براي آزمايش آن ونيز به خدمت گرفتن برده با هدف امتحان وى در فرمانبردارى ، موجب سقوط خيار نمىگردد . 1 مقصود از اسقاط ، اسقاط فعلى است ؛ در مقابل اسقاط قولي . خيار نيز حقي است كه دارندهء آن ، بر فسخ يا امضاى عقد ، سلطه پيدا مىكند . بنابر اين ، مفاد قاعده چنين خواهد بود كه تصرف صاحب خيار در عوضى كه به سبب عقد به أو منتقل شده ، موجب سقوط حق خيار وى مىشود وأو پس از تصرف نمىتواند عقد را بر هم زند . موارد تطبيق خيار حيوان : كسى كه حيواني را خريده است تا سه روز حق خيار دارد ومىتواند در اين مدت عقد را بر هم زند ؛ ليكن در صورت تصرف در حيوان ، اين حق ساقط مىشود ( - - ) خيار حيوان ) . خيار شرط : كسى كه در معامله ، براي أو حق خيار در مدتي معيّن شرط شده است ، در صورت تصرّف در عوض در آن مدت ، خيار وى ساقط مىشود . 2 برخى در سقوط خيار شرط به سبب تصرّف اشكال كردهاند . 3