نيّت در عبادات : نيّت در عبادت مقوّم آن است وبدون نيّت ، عبادت محقق نمىشود . در نيّت عبادت ، تقرب به خدا شرط است ؛ بدين معنا كه عبادت را به قصد طاعت وامتثال امر خدا به جا آورد ؛ چنان كه در نيّت ، مشخصات عبادت از جنس وفصل وخصوصيات آن بايد مذكور ومعلوم باشد تا از ديگر عبادات متمايز گردد ، 6 مانند نماز بودن ، واجب يا مستحب بودن ، نماز ظهر يا عصر بودن وقصر يا تمام بودن . همچنين در صورت امكان بايد در مشخصات نيّت جزم ويقين داشته باشد . 7 نيّت در غير عبادات : نيّت در غير عبادات نيز آثاري دارد ، مانند آنكه مسافر مسافتى را كه نماز با آن قصر مىگردد ، قصد كند . با قصد مسافت ورسيدن به حدّ ترخّص ( - - ) حد ترخّص ) نمازش قصر مىشود واگر بعد از گذشتن از حد ترخص از قصد مسافت بر گردد ، بايد نمازش را تمام بخواند . ومانند امين كه اگر قصد خيانت در امانت كند ، در صورتي كه سبب امانت ، شرعي باشد ، مانند لقطه ( - - ) لقطه ) ، با نيّت خيانت ، ضامن مىگردد ونيز مانند حيازت كنندهء مباحات ، همچون كسى كه از جنگل هيزم جمع مىكند ، كه بنابر قولي ، با قصد تملّك ، مالك آنچه حيازت كرده مىشود ( - - ) حيازت مباحات ) ، همچنين مانند عقود وايقاعات كه قصد انشاى عقد يا ايقاع در تحقق آن لازم است . 8 نيّت معصيت : نيّت گناه تا زماني كه به مرحلهء ارتكاب نرسيده ، معفو وبخشوده است ؛ اما اگر نيّت گناه كند ومرتكب عملي شود به گمان وقصد اينكه گناه است ، سپس معلوم شود گناه نبوده است ، آيا اين نيّت در ثبوت عقاب وكيفر مؤثر است يا نه ؟ برخى مؤثر دانسته‌اند 9 - - ) تجرّى ) . مباشرت در نيّت : نيّت ، فعلِ مكلف است ونيّت ديگرى در فعل أو تأثير ندارد . از اين رو ، نيّت ديگرى از نيّت فاعل كفايت نمىكند ، مگر در موارد خاص ، مانند نيّت ولىّ از طرف كودك غير مميّز وديوانه كه به حج برده شده‌اند . 10