فقه مقارن فقه مُقارَن : گونه‌اى از ارائهء فقه . فقه مقارن كه فقه تطبيقى نيز ناميده شده ، بر گونه‌اى از عرضهء فقه اطلاق مىگردد كه در آن ، آرا و ديدگاههاى مختلف فقها در بيان حكم مسأله‌اى شرعى ، همراه دليل هر ديدگاهى و گزينش و ترجيح نظريهء درست با برهان و دليل ، گردآورى مىشود . قدما از عرضه فقه با چنين رويكردى به « فقه الخلاف » يا « فقه الخلافيات » تعبير مىكردند . 1 غرض از عرضه فقه مقارن - چنان كه از تعريف آن پيدا است - بررسى آراى مختلف فقهى و ايجاد موازنه ميان آنها و ترجيح يكى از آنها با برهان و دليل است . 2 نحوهء بحث و ارائهء ديدگاهها در فقه مقارن سه گونه است : 1 . گردآورى ديدگاههاى مختلف فقهاى يك مذهب فقهى ، مانند آنچه در مختلف الشيعة علامه حلى صورت گرفته است . 2 . گردآورى ديدگاههاى مذاهب مختلف فقهى . بيشتر كتابهاى نگاشته شده در اين موضوع از اين نوع‌اند ، از قبيل « الخلاف » شيخ طوسى ؛ « جامع الخلاف و الوفاق » على بن محمد سبزوارى و « منتهى المطلب » و « تذكرة الفقهاء » علامه حلى . 3 . بيان حكم شرعى مسأله‌اى و ايجاد موازنه ميان آن و قانون مدنى و سنجيدن مقدار مخالفت يا موافقت قانون مدنى با حكم شرعى و بيان آنچه كه مصلحت عمومى اقتضا مىكند . برخى معاصران به اين شيوه از فقه مقارن اشاره كرده و به آن پرداخته‌اند ، مانند « تحرير المجلة » نگاشتهء محمدحسين كاشف الغطاء . در فقه مقارن گاهى نويسنده تنها ديدگاههاى مذاهب مختلف را گردآورى مىكند ، بدون آنكه ميان آنها موازنه برقرار نمايد ، مانند آنچه در « الفقه على المذاهب الخمسة » اثر محمدجواد مغنيه انجام گرفته است ؛ ليكن فقه مقارن نزد پيشينيان ، تنها به سبك نخست نگاشته مىشده است . 3

--> ( 1 ) . غاية المراد ( مقدمه ) 1 / 51 * ( 2 ) . فصلنامهء فقه اهل بيت ، شمارهء 23 / 225 .