11 . متونى كه فقه پژوهان ، محتواى آنها را با بهره گيرى از درس خارج استاد خويش تهيه و منتشر كرده‌اند . اين متون به « تقريرات » معروف‌اند ، مانند تقريرات شيخ انصارى در طهارت و « التنقيح » تقريرات درس سيد ابوالقاسم خويى . 12 . متونى كه دربردارندهء فتاواى مجتهدان در مسائل گوناگون فقهى ، و اغلب مبتلابه براى استفادهء مقلدان است . امروزه اين متون به « توضيح المسائل » يا « رسالهء عمليه » شهرت دارند . نخستين متن فارسى نگارش يافته با اين شيوه « جامع عباسى » شيخ بهايى است . 15 احكام : از احكام كلى فقه به مناسبت در بابهايى نظير اجتهاد و تقليد و اجاره سخن گفته‌اند . اجتهاد و تقليد : فرا گرفتن علم فقه در حدّ فقاهت و اجتهاد از جهت پاسداشت احكام شرع مقدس و پاسخگويى به نياز جامعه اسلامى واجب كفايى ( - - ) وجوب كفايى ) است . از برخى قدما قول به وجوب عينى ( - - ) وجوب عينى ) آن نقل شده است ؛ چنان كه فراگيرى علم فقه در حدّ آگاهى يافتن از احكام و مسائل مورد نياز و مبتلا به بر هر مكلف واجب است تا از عهدهء وظايف و تكاليف شرعى خود برآيد . 16 اجاره : گرفتن دستمزد در ازاى تعليم فقه جز به اندازه‌اى كه دانستن آن واجب مىباشد ، جايز است . 17 در گرفتن دستمزد در ازاى تعليم مقدار واجب اختلاف مىباشد ( - - ) اجاره ) . ( - - ) تقليد ) ( - - ) افقه ) فقه استدلالى فقه استدلالى : بيان احكام فقهى به گونهء مستدل و مستند .

--> ( 1 ) . النهاية ( ابن اثير ) و لسان العرب ، واژهء « فقه » * ( 2 ) . ايضاح الفوائد 2 / 264 * ( 3 ) . دروس فى اصول فقه الامامية / 396 - 397 * ( 4 ) . معالم الدين ( قسم الفقه ) 1 / 90 * ( 5 ) . 94 * ( 6 ) . تحريرالاحكام 1 / 40 * ( 7 ) . موسوعة الفقه الاسلامى 1 / 30 - 33 * ( 8 ) . مجموعه آثار شهيد مطهرى 20 / 149 - 150 * ( 9 ) . مقدمه‌اى بر فقه شيعه / 29 - 61 * ( 10 ) . تاريخ فقه و فقها / 117 - 264 * ( 11 ) . موسوعة الفقه الاسلامى 1 / 47 - 76 * ( 12 ) . مقدمه‌اى بر فقه شيعه / 20 - 23 * ( 13 ) . 24 * ( 14 ) . 25 - 28 * ( 15 ) . ادوار علم الفقه و اطواره / 108 - 113 * ( 16 ) . الاجتهاد و التقليد ( صدر ) / 32 - 33 ؛ موسوعة الخوئى 1 / 46 - 47 * ( 17 ) . قواعد الاحكام 2 / 294 ؛ العروة الوثقى 5 / 109 ؛ موسوعة الخوئى 30 / 374 .