عقوق عقوق : اذيت و آزار رساندن . واژه عقوق از « عق » گرفته شده و در لغت به معناى پاره كردن و بريدن آمده است . 1 اين عنوان در روايات و كلمات فقها غالباً با اضافه به والدين به كار رفته و موضوع اين نوشتار است . در روايتى عقوق والدين از لشكريان جهل و ضدّ احسان و نيكى به آنان شمرده شده است . 2 بنابر اين ، عقوق والدين ؛ يعنى بدى به آنان و ضايع كردن و ناديده گرفتن حقوقى كه پدر و مادر بر گردن فرزند دارند . 3 از اين رو ، بى احترامى و آزار رساندن به ايشان با گفتار يا رفتار از مصاديق عقوق به شمار مىرود . 4 از آن در باب صلات و شهادات سخن گفته‌اند . حكم تكليفى : خداى تعالى در آيات متعدد به احسان و نيكى به پدر و مادر فرمان داده و آن را در كنار وظيفهء بندگى و شرك نورزيدن بنده به خود ذكر كرده است . 5 در آيه‌اى حتى در فرض مشرك بودن والدين ، فرزند به مصاحبت به نيكى با آنان در دنيا مكلف شده است . 6 در آيه‌اى ديگر ، فرزندان ، حتى از گفتن كلمهء افّ به پدر و مادر بر حذر داشته شده‌اند . 7 در روايات متعدد نيز از عقوق والدين به شدت نكوهش شده و فرزندان از آن نهى شده‌اند . امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « كمترين عقوق ، گفتن كلمهء افّ به پدر و مادر است و اگر خداى تعالى چيزى كمتر از آن مىدانست ، البته از آن نهى مىكرد » . در حديثى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمده است : « بپرهيزيد از عقوق والدين ؛ زيرا عاقّ والدين نسيم بهشت را كه از فاصلهء هزار سال احساس مىشود ، احساس نمىكند » . در حديثى از امام صادق عليه السّلام ، تند نگاه كردن به پدر و مادر از عقوق شمرده شده است 8 و در حديثى ديگر از امام باقر عليه السّلام ، عقوق والدين از اسباب كاهش عمر دانسته شده است . 9 چنان كه در روايات متعدد عقوق والدين از گناهان كبيره معرفى شده است . 10 بنابر اين ، شكى در حرمت و گناه كبيره بودن آن نيست . 11