السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

418

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

عقد اسم است براى انشاى معنايى كه مقصود دو طرف عقد [ متعاقدين ] است ، نه اسم معنايى كه مسبب از آن انشاء است . به بيان ديگر ، عقد اسم سبب ( انشاء ) است ، نه مسبب ( معناى مقصود ، از قبيل تمليك و تملّك و غير آن ) . 3 در گسترهء عنوان عقد نسبت به مصاديق آن بحثى مطرح است و آن اينكه آيا عنوان عقد اصطلاحى - كه موضوع آثار و احكامى خاص است - تنها شامل عقدهايى است كه در عصر شارع مقدس متداول و متعارف بوده است ، مانند بيع ، اجاره ، صلح ، مضاربه و شركت ، يا شامل هر عقدى كه ميان عقلا در هر عصر و زمانى ، از جمله عصر حاضر متعارف است نيز مىشود ؟ بنابر ديدگاه نخست ، عقدهاى جديدى كه ميان عقلا مطرح است و در عصر شارع نبوده ، مانند عقد بيمه مشروعيت ندارد ، مگر آنكه زير مجموعهء يكى از عناوين عقدهاى رايج در عصر شارع قرار گيرد ؛ ليكن بنابر ديدگاه دوم ، هر عقد جديد عقلايى كه شرايط عمومى صحّت عقد را داشته باشد ، صحيح خواهد بود . 4 از احكام عنوان ياد شده در باب تجارت و نيز در بابهاى عقود ، همچون بيع ، ضمان ، صلح ، شركت ، مضاربه و اجاره سخن گفته‌اند . اركان عقد : اركان عقد عبارت است از دو طرف عقد ( متعاقدين ) ، صيغه ( ايجاب و قبول ) و محل عقد ( معقود عليه ) . الف . دو طرف عقد : براى متعاقدين دو نوع شرايط ذكر شده است : شرايط خاص و شرايط عام . شرايط خاص هر عقدى در بحث مربوط به همان عقد ذكر مىشود . شرايط عام متعاقدين كه در همه عقود معتبر است ، عبارت‌اند از : 1 . بلوغ : بنابر اين ، عقد كودك ، حتى بنابر قول مشهور ، عقد كودك مميّز ( - - ) مميّز ) و مأذون از طرف ولىّ - جز موارد استثنا شده ، مانند وصيّت - صحيح نيست ؛ بلكه بر عدم صحّت ادعاى اجماع شده است . 5 در مقابل مشهور ، برخى قائل به صحّت عقد كودكِ مميّزِ مأذون از طرف ولىّ شده‌اند 6 ( - - ) كودك ) .