سپس دخيل يا مانع بودن چيزى از نظر شرع در صدق موضوع مشكوك باشد ، در اين صورت ، صدق عرفى آن موضوع با وجود يا عدم آن چيز ، دليل آن است كه همان ، موضوع نزد شارع است . 3 . تشخيص مصاديق . در شرع مقدس ، مفاهيم بسيارى موضوع احكامى قرار گرفته‌اند . گاهى در برخى مصاديق آن مفاهيم ، اجمال پديد مىآيد و مصداق بودن چيزى محل ترديد و شك واقع مىگردد ، مانند وطن ، معدن و حرز كه فقيه در برخى مصاديق آنها دچار ترديد مىشود . در اين گونه موارد ، براى تطبيق مفاهيم بر مصاديق ، به عرف به عنوان مرجع تشخيص رجوع مىشود . 4 . در مقام قضاوت به عرفهاى خاص به عنوان مرجع تشخيص رجوع مىشود ؛ زيرا براى هر شهرى و قومى عرفهاى ويژه‌اى وجود دارد كه در چارچوب آن با يكديگر داد و ستد و تعامل و در همهء عقود و ايقاعات بر اساس آن حركت مىكنند . اين عرفها قرينه و شاهدى است براى رفع بسيارى از ابهامها و اجمالهايى كه ممكن است در گفتار و رفتار آنان پديد آيد ؛ زيرا عرف خاص به منزله نطق و بيان است ، مانند اينكه كسى ديگرى را وكيل مىكند كه برايش گوشت بخرد ، بدون آنكه نوع آن را مشخص كند . در اين صورت عنوان گوشت به گوشت قرمز منصرف مىشود و اگر وكيل گوشت سفيد بخرد موكل مىتواند آن را نپذيرد ؛ زيرا عرف قرينه و شاهد بر آن است ؛ و يا اينكه پدر مالى را براى وَلَد خود وصيت مىكند . در اين صورت ، مرجع در تفسير « ولد » عرف است كه آيا تنها بر پسر اطلاق مىشود يا شامل دختر نيز مىگردد . 6 عرفات عَرَفات : منطقه‌اى معروف در شرق مكّه . عرفات از مشاعر مقدس حج با مساحت حدود هيجده كيلومتر مربع

--> ( 1 ) . كتاب العين و لسان العرب ، واژهء « عرف » * ( 2 ) . الاصول العامة / 419 ؛ مصادر الفقه الاسلامى و منابعه / 183 * ( 3 ) . الاصول العامة / 420 * ( 4 ) . 421 ؛ الموسوعة الفقهية الكويتية 30 / 54 * ( 5 ) . الاصول العامة / 421 * ( 6 ) . 421 - 426 ؛ مصادر الفقه الاسلامى و منابعه / 183 - 188 .