اما اگر پس از خروج از مكه و بازگشت به وطن متذكر شود ، و بازگشت به مكه برايش ممكن نباشد يا مشقت غير قابل تحمل داشته باشد ، بنابر قول مشهور نايب مىگيرد تا طواف را به نيابت از او انجام دهد . 66 طواف نيابتى براى كسى كه در مكه حضور دارد صحيح نيست ، مگر آنكه معذور باشد ؛ 67 به گونه‌اى كه حتى با كمك ديگرى نتواند طواف كند . در غير اين صورت خود بايد طواف كند ، هرچند به كمك ديگرى و نمىتواند نايب بگيرد ؛ هرچند در اينكه تا تنگ شدن وقت بايد صبر كند يا مىتواند به انجام دادن طواف با كمك ديگرى مبادرت نمايد ، اختلاف است . 68 آداب طواف : رعايت امور زير در طواف مستحب است : 1 . غسل براى طواف زيارت پس از بازگشت از منى . 69 2 . ايستادن نزد حجر الاسود و حمد و ثناى خداوند را گفتن و صلوات بر پيامبر و آلش - صلّى اللَّه عليه و عليهم - فرستادن و دست به دعا بلند كردن و استلام ( - - ) استلام ) و بوسيدن حجر الاسود و خواندن دعاى وارد شده . 70 3 . دعا و ذكر خداوند در طول طواف . 71 4 . به قول مشهور ، با آرامش و وقار - و نه تند و كند ، بلكه ميانه - طواف كردن . 72 برخى قدما در طواف قدوم ( نخستين طوافى كه وارد شوندهء مكه انجام مىدهد ؛ اعم از واجب و مستحب ) براى مردان ، تند حركت كردن در سه دور نخست و ميانه حركت كردن در چهار دور آخر را مستحب دانسته‌اند . 73 5 . خواندن دعاهاى وارد شده هنگام طواف . 74 6 . در آغوش گرفتن مستجار ( - - ) مستجار ) و چسباندن شكم و گونه‌ها به آن و اقرار به گناه و خواندن دعاى وارد شده در آخرين دور طواف . 75 7 . در آغوش گرفتن اركان كعبه ؛ بويژه ركن حجر الاسود و ركن يمانى و استلام آنها در هر دور از طواف براى مردان 76 ( - - ) اركان كعبه ) .