السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

211

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

به قول مشهور ، حق شفعه براى مالك زمين طلق ثابت مىگردد . 5 زمينى كه بخشى از آن وقف و بخشى ديگر طلق است ، تقسيم آن توسط مالك با متولى وقف يا موقوف عليه يا حاكم شرع جايز است . 6 طلوع طلوع : دميدن و بر آمدن خورشيد و مانند آن . طلوع از ريشهء « طلع » به معناى آشكار شدن و برآمدن چيزى است و به غنچه ، گل و ميوه از آن جهت كه از درخت بروز مىكند « طَلْع » گويند . 1 طلوع در علم نجوم دو كاربرد دارد : نخست ، برآمدن و آشكار شدن ستاره بر بلنداى افق ؛ خواه اين ظهور هميشگى باشد يا موقت . دوم ، جدا شدن ستاره از محيط افق و صعود به سمت بالا ؛ خواه پيش از انفصال زير افق باشد يا نه . طلوع در هر دو كاربرد ، مقابل غروب به كار مىرود . 2 اين عنوان در كلمات فقها با اضافه به عناوينى چون فجر ، صبح ، خورشيد ، ماه ، حمرهء مشرقيه و برخى ستارگان به كار رفته و در بابهايى چون صلات ، زكات ، صوم ، حج ، نكاح و صيد و ذباحه موضوع احكامى قرار گرفته است . طلوع فجر و صبح : مراد از طلوع فجر كه گاهى از آن به طلوع صبح تعبير مىشود ، دميدن سپيدهء صبح و پخش شدن در پهناى افق است كه از آن به فجر دوم و فجر صادق نيز تعبير كرده‌اند . مقابل آن ، فجر اول و فجر كاذب قرار دارد كه لحظاتى پيش از زمان ياد شده رخ مىدهد ( - - ) فجر ) . البته در اينكه ملاك در طلوع فجر صادق ، طلوع حسّى ( قابل مشاهده ) فجر در افق مىباشد يا طلوع تقديرى ( واقعى ) نيز كفايت مىكند ، هرچند بر اثر چيرگى نور ماه ، محسوس نباشد ، اختلاف است ( - - ) شب مهتابى ) .

--> ( 1 ) . مجمع البحرين ، واژهء « طلق » ؛ المكاسب و البيع ( نائينى ) 2 / 373 * ( 2 ) . كتاب المكاسب 4 / 29 - 31 ؛ جواهر الكلام 22 / 356 - 357 * ( 3 ) . جواهر الكلام 37 / 267 - 268 * ( 4 ) . غاية المرام 4 / 105 * ( 5 ) . العروة الوثقى [ تكملة ] 2 / 265 * ( 6 ) . 264 ؛ وسيلة النجاة / 454 .