خطبه 17 اجتماعى ، علمى ، سياسى اوّل - اجتماعى ، علمى 1 - مردم شناسى إنّ أبغض الخلائق إلى اللَّه رجلان . . . و لا عندهم أنكر من المعروف و لا أعرف من المنكر ! خ 17 / 1 - 12 ( دشمن‌ترين مردم در نزد خدا دو كس مىباشند آنكه چيزى جز معروف را منكر ، و زشتىها را معروف نمىپندارند ) 2 - روانشناسى مردم رها شده فهو جائر عن قصد السّبيل ، مشغوف بكلام بدعة و دعاء ضلالة خ 17 / 1 ( او از راه راست منحرف گشته ، به سخنان ساختگى و دعوت‌هاى گمراه كننده روى آورده است ) 3 - روانشناسى مردم جاهل و رجل قمش جهلا ، موضع في جهّال الأمّة خ 17 / 3 ( كسى كه مجهولاتى بهم‌بافته ، در ميان مردم جاهل پيش تاخته است ) 4 - شناخت مردم مسخ شده و فساد زده إلى اللَّه أشكو من معشر يعيشون جهّالا و يموتون ضلّالا خ 17 / 10 و 11 ( به خدا شكايت مىكنم از مردمى كه جاهلانه زندگى مىكنند و با گمراهى مىميرند ) 5 - جامعه شناسى ( جوامع آلوده و سقوط كرده ) إلى اللَّه أشكو من معشر يعيشون جهّالا و يموتون ضلّالا خ 17 / 10 و 11 ( به خدا شكايت مىكنم از مردمى كه جاهلانه زندگى مىكنند و با گمراهى مىميرند ) دوّم - سياسى