واحد . ملخصش آنست كه مركب عبارت از اين و آن است نه هريك از اين و آن ، بعبارت ديگر مركب عبارت از نفس اجزاء است در حين انضمام نه بانضمام و نه به شرط انضمام بحيثيتى كه تقييد داخل در اجزاى مركب باشد ، و نه هيئتى كه از انضمام حاصل مىشود . زيرا كه امور مذكوره از جملهء اعتبارياتند و اعتبار آنها موجب اعتباريت مركب مىباشد . نمىبينى كه گفته مىشود « الأربعة من حيث هى أربعة زوج » منظور از قيد حيثيت ، احتراز از اخذ ماهيت است با وجود قيدى از قيود ، و يا با عدم قيدى از قيود ، نه اينكه حيثيت من حيث هى با ذات معتبر است در محكوم عليه بودن از براى زوجيت ، پس وجود هريك از اجزاء سابق است بر وجود كل اجزاء كه نفس وجود اين جزء و وجود آن جزء است ، و تفاوتى نيست در اين معنى در ميانهء اينكه موجود بيك وجود باشند يا بوجودات متعدده ؟ زيرا كه مركبات عقليه مركبات حقيقيه و مؤلفات نفس الأمريه مىباشند ، و اينكه مىگويند كه اجزاء در مركبات عقليه اجزاى تحليليه‌اند باعتبار جنبهء وجود است نه باعتبار جنبهء معنى و مفهوم . مثلا در سواد ، دو معنى متحقق است در نفس الأمر و واقع ، يكى لون است و ديگرى قابض بصر ، و وجود در ازاى هردو معناست ، و آن وجود از آن‌جهت كه منسوبست بلون ، غير آن وجودست از آن جهت كه منسوبست بقابض بصر . و به اين تحقيق اشاره نموده است رئيس محققين در الهيات شفا بعد از تحقيق اينكه انسان و حيوان مثلا گاهى ملاحظه كرده مىشوند با عوارض خود ، مثل وحدت و كثرت و عموميت و خصوصيت و عليت و معلوليت و غير آنها ، پس در اين صورت حيوان است با چيزى ديگر ، و انسان است با چيزى ديگر . و گاهى ملاحظه مىشوند از آن جهت كه حيوان ، حيوان و انسان ، انسان است بدون آنكه ملاحظه كرده شود با آنها چيزى ديگر . پس در اين صورت حيوان حيوان محض ، و انسان انسان محض است . نه حيوان است با چيزى ديگر ، بقول خودش : « فالطبيعة الحيوانية و الانسانية بهذا الاعتبار مقدم فى الوجود على الحيوان الذى هو شخصى او كلى وجودى او عقلى ، تقدم البسيط على المركب و الجزء على الكل ، و بهذا الوجود لا هو جنس و لا نوع و لا شخص و لا واحد و لا كثير ، بل هو بهذا الوجود حيوان فقط ، و انسان فقط ، لكنه يلزمه لا محالة ان يكون واحدا أو كثيرا ، اذ لا يخلو عنهما شىء موجود » . ترجمهء كلام آن حكيم محقق آنست كه پس طبيعت حيوانيت و انسانيت به اين اعتبار