بر محاليت آن قايم است ، و در جاى خود بيان فرموده‌اند ، لهذا در اين مقام به همين قدر اكتفا نموده‌اند و اين سؤال بر برهان خاصى وارد نيست چنان كه بر متأمل مخفى و مستور نيست . تنبيه " و استبصار " محقق قوانين الهيين آخوند ملا صدرا در كتاب « مبدء و معاد » گفته است : چگونه نمىباشد حقيقت واجب الوجود كه قيوم و برپادارندهء كل اشياست وجود صرف و محض فعليت ، و حال آنكه او چشمهء هروجود و مبدء هرفيض وجود است ، و موجوديت ماهيات صورت نمىپذيرد و متصحح نمىشود مگر ببودن آنها فايض از واجب الوجود بالذات ، پس اجل است وجود او از اينكه متعلق باشد بماهيتى از ماهيات . تمام شد ترجمه كلام آن محقق ، و اگرچه اين كلام در بادى نظر از جملهء اقناعيات مىباشد ، و ليكن بعد از تأمل در بعضى از قواعد و اصول برهانيست تام از آن جمله اينست كه مجعول بالذات وجود است چنان كه اشاره به آن خواهد شد ، و از آن جمله اينست كه در ميانهء مجعول بالذات و جاعل بالذات با كمال مباينت كمال مناسبت نيز بايد محقق باشد بحيثيتى كه كمال مباينت مقتضى كمال مناسبت و كمال مناسبت مستدعى كمال مباينت باشد « قل كل يعمل على شاكلته » و بيان آن بسط تمامى از كلام مىخواهد و در مباحث آينده به نحوى كه مناسب حال رساله باشد ، مذكور خواهد شد ، و آن محقق در كتب خود باستقصاى تمام و بسط ما لا كلام ، هردو مسأله را بيان نموده‌اند . هداية " و ارشاد " بدانكه براهين عقليه و دلايل قطعيه بر اثبات اين مسألهء شريفه بسيار است ، و در كتب شيخ رئيس و شيخ اشراق ، و غير ايشان مذكور است ، بلكه به گمان اين فقير براهين اين دعوى لا تعد و لا تحصى است ، اگر جمع كنم آنچه را كه در كتب الهى مذكور است و بيان نمايم آنچه را كه از تأمل در قواعد الهيه و از تدبر در قوانين ربوبيه ، بخاطر فاتر اين فقير رسيده است ، هرآينه كتابى خواهد بود ، چنان كه بر راسخين فن الهى مخفى