واجب الوجود بالذات نيست ، بلكه معنى عينيت منشأ انتزاع وجود است ، پس ايشان عينيت وجود را بعينيت منشأ انتزاع وجود تأويل كرده‌اند ، و در حقيقت تمام حقيقت واجب الوجود بالذات و حيثيت ذات او را ماهيتى از ماهيات دانسته‌اند ، از اين تحقيق ظاهر و منكشف گرديد كه كسى كه وجود را امر اعتبارى مىداند در حقيقت بعينيت وجود در واجب الوجود بالذات قايل نمىتواند شد ، و اين جماعت چون خود را منتسب بحكما مىدانستند و اين مسألهء شريفه از اساطين حكما و الهيين موروث است ، خواستند كه با ايشان موافق و مؤالف باشند بعينيت وجود قائل شدند و او را بعينيت منشأ انتزاع تأويل نمودند ، و محقق گرديد كه مراد ايشان از عينيت وجود در واجب الوجود بالذات چه چيز است ، و اين معنى فى الحقيقه مثل مذهب اشعريه نفى عينيت وجود و اثبات عينيت ماهيت است ، چنان كه از تحرير مقام در اول كلام معلوم گرديد ، علاوه بر اينها بطلان اصل مذهب اشعرى و اين مذهب كه عبارت از اعتباريت وجود است باستقصاى تمام و استيفاى ما لا كلام از لمعات سابقه معلوم گرديد ، بعد از تحقيق اين لمعات و تمهيد اين مقدمات مىگويم كه هرگاه تمام ذات واجب الوجود بالذات ماهيتى از ماهيات باشد ، لازم مىآيد كه تمام حقيقت واجب الوجود بالذات در حد نفس خود قوهء محضه و ابهام صرف باشد ، و او را در مرتبهء نفس ذات خود اصلا تحصلى و فعليتى و موجوديتى نباشد ، بلكه به غير خود كه مصداقى از مصداقات عينيه وجود است موجود و متحصل باشد ، پس در موجوديت و تحصل ذات خود به غير خود محتاج مىباشد ، و همچنين چيزى نمىباشد مگر ممكن الوجود ، خواه وجود معلول ذات باشد و خواه معلول غير ، و خواه متحد باشد و خواه غير متحد ، زيرا كه احتياج همخوابهء امكانست چنان كه از لمعات سابقه معلوم گرديد . بيان ملازمه آنست كه در لمعات سابقه بيان نمودم كه ماهيت دو معنى دارد ، عام و خاص ، و هروقت كه ماهيت در مقابل وجود گفته مىشود مراد خاص است نه عام ، و ماهيت بمعنى خاص در حد نفس خود اصلا موجوديت و فعليت و تحصل ندارد ، اينست معنى كلام ايشان كه « الماهية من حيث هى ليست الاهى » و نيز بيان نمودم كه از براى وجود - حقايق عينيه و افراد خارجيه است كه بأنفس خود موجود و متحصلند ، و ماهيات به تبعيت و بالعرض آنها موجودند ، پس هرگاه تمام ذات واجب الوجود ماهيتى از ماهيات باشد ، ملازمه نهايت ظهور و غايت بروز بهمرساند ، و هرگاه تمام ذات واجب